کشف سلولهای بنیادی فولیکول مو مژده ای بود برای بیمارانی که از ریزش مو رنج می برند. حدود 40% مردان و 20% زنان بالای 50 سال دچار درجاتی از ریزش مو هستند.

بررسیهای جدید در دانشگاه پنسیلوانیای آمریکا نشان می دهد که علت اصلی ریزش مو در مردان فعالیت ناقص سلولهای بنیادی است. ریزش موی مردانه شایعترین فرم ریزش مو است و در مردان مستعد از نظر ژنتیکی ایجاد می شود.

طاسی در مردان یک بیماری نیست، بلکه پاسخ فیزیولوژیک ایجاد شده بوسیله هورمونهای آندروژنی در افراد مستعد از نظر ژنتیکی است.

در این تحقیق که در تعدادی از افراد کاندید کشت مو انجام شده بود. محققان فولیکولهای مو در ناحیه دارای مو و طاس را با یکدیگر مقایسه کردند و به این نتیجه رسیدند که در مناطق دارای مو و طاس تعداد سلولهای بنیادی مو با هم برابر است ولی در مناطق طاس سلولهای تکامل یافته معروف به ” Progenitor Cells” کمتر وجود دارد.

در روش کاشت مو به روش تکثیر سلولی فولیکول مو واکنش متقابل سلولهای بنیادی فولیکول مو

hair follicle stem cell )FSC) با سلولهای مزانشیمال درم در محیط آزمایشگاه با تکثیر قابل توجهی همراه بوده است.

در پروژه پیوند سلولهای درمال پاپیلای انسانی، نمونه کوچکی از فولیکولهای مو در طول یک پروسه جراحی تحت بی حسی موضعی از اسکالپ بیمار برداشته می شود. این سلولها از بقایای فولیکول مو جدا می گردد. و در یک محیط کشت مناسب در طول 3 هفته تکثیر شده و به صورت سوسپانسیون استریل در یک محیط انتقال مخصوص تزریق می گردد. تزریقات بصورت سطحی انجام شده و به دنبال این عمل، رویش موی جدید بعد از تقریباً 3 ماه اتفاق می افتد. کاربرد کلینیکی این روش در مطالعات متفاوت است. فاز 1 این پروژه در 7 داوطلب در انگلستان صورت گرفت و نتایج منفی گزارش شد ولی در فاز II که توسط دکتر Farjo در حال انجام است بصورت کلی موهای ایجاد شده، 40% افزایش موها در هر سایز 18% افزایش مو با قطر بیشتر از 30 میکرون بوده است.

تکنیک کاشت مو به روش تکثیر سلولی فولیکول مو در حال حاضر در ایران برای اولین بار در فاز حیوانی با نتایج قابل قبولی همراه بوده است ولی در انسان هنوز به نتایج قطعی نرسیده است که امید است در آینده نزدیک بتواند تحولی در درمان ریزش مو ایجاد کند.

در این پروژه مشکلات بسیار کمتری پیش راه است، چرا که برداشت بافت مو از بیمار تنها با یک نمونه کوچک که شامل تقریباً 120 فولیکول مو باشد، انجام می شود و بنابراین آسیب آزار دهنده پوست سر به شکل حیرت انگیزی کاهش می یابد، بنابراین این تکنیک بسیار ساده تر با مدت زمان کوتاه تر و درد کمتری همراه است. مزیت دیگر این روش استفاده مجدد از همان نمونه کوچک در صورت ناکافی بودن مقدار مو است که در پیوند مو چنین امری امکان پذیر نیست.

کشت سلول های بنیادی

برای این که سلول های بنیادی درمحیط کشت خاصیت زایش مو را از دست ندهند فاکتور رشد به محیط کشت افزوده می شود. افزودن پروتئین Wnt3a یا فاکتور رشد فیبروبلاستی یا یک نوع پروتئین استخوانی به محیط کشت خاصیت زایش مو را حفظ می کند. برخی از محققان نیز بر روی تجمع سلول های FDP در محیط کشت تمرکز کرده اند. آنان متوجه شده اند که سلول های FDP کشت داده شده در ابتدا به صورت تجمعی رشد می کنند ولی این وضعیت به تدریج در جریان تکثیر سلولی از بین می رود.شاید به همین دلیل است که سلول ها پس از پاساژهای زیاد خاصیت زایندگی خود را از دست میدهند و با تجمع مجدد خاصیت زایشی نیز برمی گردد.

امروزه اعتقاد بر این است که از بین رفتن خاصیت زایش مو مربوط به از بین رفتن ارتباط متقابل بخش های درمال و اپیدرمال در بیرون از بدن است. تشکیل مو نیاز به سیگنال های دوطرفه میان سلول های درمال بعنوان محرک و سلول های اپیدرمال در نقش جوابگو دارد. در مدل های جدید کاشت مو به روش تکثیر سلولی با کشت همزمان هردو نوع سلول ارتباط متقابل سلول های درمال و اپیدرمال بر قرار می شود.

به طور کلی کشت سلول ها به دو شکل انجام می شود. در اکثر محیط های کشت برای رشد و تمایز سلول های فولیکول مو از کشت های تک لایه ای استفاده می شده است. کشت سلول های مزانشیمی درمال پاپیلا و کراتینوسیت های اپیدرمی با موفقیت زیاد همراه بوده ولی کشت سلول های ماتریکس و غدد سباسه با موفقیت کمتری همراه بوده است .نقص اصلی کشت های تک لایه ای آن است که بدون ارتباط متقابل سلول با سلول و سلول با ماتریکس ،خواص سلول ها به تدریج در نسل های بعدی محو می شود. برای رفع این مشکل متدهای کشت توام با سیستم های سه بعدی طراحی شده است .به این ترتیب امکان ارتباط متقابل سلول با سلول و سلول با ماتریکس فراهم شده و محدودیت های مدل های قدیمی برطرف شده است.

سلول های بنیادی در موش ها

برای بررسی فعالیت سلول های زایا در رویش موهای جدید از متدهای گوناگونی استفاده می شود.

1-در روش حفره یا chamber assay سلولهای درمال و اپیدرمال متعلق به نوزاد موش را تواما به حفره سیلیکونی که در پوست موش های مبتلا به ضعف ایمنی قرار داده شده بود تزریق کردند. ظرف 4 هفته دسته های موی جدید در محل تزریق رشد کردند. نکته جالب توجه آن بود که این موها چندین بار وارد چرخه رشد شدند و تا مدت طولانی نریختند.

2- در روش patch assay سلول های درمال و اپیدرمال متعلق به نوزاد موش به زیرجلد موش برهنه تزریق شد. در این متد از سلول های کمتری استفاده شد واین امکان فراهم شد که تا 10 نمونه تنها در یک موش تست شود. پس از ده روز فولیکول های مو ی جدید با اندازه شکل و رنگ مناسب تشکیل شد.از لحاظ بافت شناسی موها ساقه های ضخیم و غدد چربی بالغ داشتند. نکته مهم تر این است که موهای جدید مراحل چرخه رشد مو را نیزطی کردند.

3-برخی از محققان هم سلول ها ی زایا را در زیر کپسول کلیه ویا در نای تزریق می کنند.

تشکیل فولیکول های جدید

درباره تشکیل فولیکول های جدید توسط سلول های زایا سه مدل یا سه مکانیسم مختلف پیشنهاد شده است:

1- مدل نوسازی: در این مدل تزریق سلول های درم و اپیدرم منجر به تشکیل کیست می شود که به عنوان سکوی اتصال برای سلول های درم عمل می کند.به این ترتیب ستون بلندی از سلول های اپیدرمی تشکیل می شود که به تشکیل ساقه مو منتهی می شود.سپس سلول های اپیدرمی در مرکز کیست بعلت اپوپتوز ازبین می روند. اگر این کیست در مجاورت اپیدرم واقع شده باشد امکان اتصال عناصر اپیدرمال کیست با اپیدرم پوست میزبان فراهم شده و ساقه مو خارج می شود.

2-مدل نوسازی: علیرغم اهمیت ارتباط متقابل درم و اپیدرم در رژنراسیون فولیکول مو برخی از محففان گزارش کرده اند که تزریق تنها یک نوع سلول(سلول های CTS)در گوش موش ها ی مبتلا به نقص ایمنی شدید منجر به تشکیل فولیکول مو می شود.در این کاشت مو به روش تکثیر سلولی رویش فولیکول های جدید نیاز به تشکیل کیست ندارد.در واقع سلول های درمی با تحریک سلول های اپیدرمی میزبان منجر به رشد رو به پایین سلول ها ی اپیدرمی و تشکیل فولیکول جدید می شود.

3-مدل تغییر شکل یا Morphological switch: در این مدل سلول های درم یا اپیدرم و یا هردو وارد فولیکول های موی نازک شده و موهای نازک را به موهای زبر تبدیل می کنند

انتقال مجدد سلول ها

هدف از سلول درمانی رشد مو در پوست سر است. اما سلول های کشت داده شده را در چه عمقی از پوست سر باید تزریق کرد.این موضوع به مکانیسم مورد استفاده بستگی دارد. اگرانتقال مخلوطی از سلول های زایای درم و اپیدرم مد نظر باشد باید سلول ها به صورت سطحی تزریق شوند تا سلول های اپیتلیال فولیکول جدید با اپیدرم پوست سرجوش بخورد. این روش از لحاظ نحوه توزیع تک تک موها شبیه کاشت موی طبیعی است . اما اگر هدف ما این باشد که سلول های زایا وارد ساختار فولیکولهای پرز مانند شوند و انها را به موهای زبر تبدیل کنند باید سلول ها را در درم فوقانی در نزدیکی فولیکول های پرز تزریق کرد. مزیت این روش آن است که تراکم ،جهت و توزیع موها کاملا شبیه موهای طبیعی خواهد شد.

از سری مطالب پزشکی عمومی و غیر تخصصی سایت (اطلاعات  عمومی و غیر تخصصی پزشکی برای افزایش دانش سلامت  و اطلاعات عمومی پزشکی بازدیدکنندگان)