برای معاینه ستون مهره ای باید بیمار را بدون لباس و در حالت ایستاده و خوابیدن معاینه کرد. وضعیت پوست بدن از نظر رنگدانه های پوستی و ناهمواریهای آن و چگونگی توزیع مو و وجود گره های پوستی بررسی شود و در پرونده بیمار یادداشت گردد.

در مشاهده انحناهای ستون مهره ای در حالت ایستاده باید مورد توجه قرار گیرد. در وضعیت عادی ستون مهره ای در حال تعادل است، یعنی اگر شاقولی از ناحیه برجستگی استخوان پشت سری به پایین رها شود نوک آن از شکاف بین دو باتک عبور می کند.به هم خوردن این تعادل و یا سایر تغییرات باید یادداشت شود. زایده های شوکی باید در امتداد هم روی یک خط مستقیم قرار گیرند. هر گونه انحراف جنبی ستون مهره ای باید یادداشت شود. چین پهلوها در دو طرف قرینه و مشابه است. افزایش و یا کاهش این چینها باید یادداشت شود.

وجود انقباض در عضلات جانبی ستون مهره ای باید بررسی شود. در حال ایستاده تارج خاصره (Iliac Crest) در دو طرف باید در امتداد هم قرار گرفته باشد. و در صورتی که یکی بالاتر از دیگری باشد باید یادداشت شود. در معاینه ستون مهره ای در حال ایستاده از نیمرخ ابتدا انحنای ستون مهره ای را بررسی می کنیم. در حال عادی در ناحیه گردن و کمر تقعر و در ناحیه پشت تحدب وجود دارد. ممکن است تقعر طبیعی در ناحیه گردن و کمر کاهش یابد و یا از بین برود. در اثر انقباض ناشی از درد عضلات اطراف ستون مهره ای و یا تقعر طبیعی افزایش یابد (مثلاً در چاقی و شکل بودن عضلات جدار شکم). تحدب طبیعی پشت ممکن است افزایش مختصری پیدا کند (Round Back) و یا در قسمت کوچکی از ستون مهره ای افزایش یافته و برجستگی به نام قوز (Gibosity) به وجود آورد (مثلاً در سل ستون مهره ای و شکستگی جسم مهر ای). گاه انحراف جانبی و افزایش تحدب توأماً وجود دارند که کیفواسکولیوز (Kyphoscolisosis) نامیده می شود. (مثلاً کیفواسکولیوز ناشی از بیماری نوروفیبروماتوز). اگر انحنای طبیعی ستون مهر ای کاهش و یا افزایش یابد معمولاً مهره های بالا و یا پایین آن قسمت برای جبران این تغییر شکلها دچار انحنای عکس می شوند.

سپس از بیماری می خواهیم به جلو خم شود و وضعیت ستون مهره ای را در آن حالت مشاهده می کنیم. این معاینه به خصوص در بیماران مبتلا به انحراف جانبی ستون مهره ای حایز اهمیت است زیرا در مواردی که انحراف جانبی قابل اصلاح باشد با خم شدن به جلو از بین می رود.

در معاینه بیمار در حالت خوابیده به شکم، ابتدا زایده های شوکی را از بالا تا پایین لمس می کنیم و وجود درد یا فرورفتگی را یادداشت می کنیم. همچنین ستون مهره ای را از بالا تا پایین دَق می کنیم و وجود حساسیت موضعی را یادداشت می کنیم. برای اندازه گیری میزان خم شدن ستون مهره ای به جلو فاصله بین نوک انگشتان دست تا زمین را اندازه می گیریم. در خم شدن به پهلو فاصله بین نوک انگشتان دست تا زانو را اندازه می گیریم. خم شدن به جلو، عقب و طرفین بیشتر مربوط به مهره های کمری است و اگر با درد همراه باشد باید یادداشت شود. برای بررسی حرکات مهره های پشتی، ستون مهره ای را در حالت ایستاده به راست و به چپ می چرخانیم و دمانه حرکات آن را یادداشت می کنیم.

مسیر عصب سیاتیک در هر دو طرف باید لمس شود و وجود ناراحتی یادداشت شود. همچنین از بیمار می خواهیم نفس عمیقی بکشد و قطر قفسه سینه را در دم و بازدم عمیق اندازه گیری می کنیم. در اسپوندیلیت انکلیوزان میزان اتساع قفسه سینه (Chest Expansion) کاهش می یابد.

منبع: کتاب درسنامه ارتوپدی و شکستگی ها

دکتر ریحانی یساولی، جراح و متخصص ارتوپدی
متخصص ستون فقرات در تهران

Tagged with:  
Share →