post_image

عمل جراحی تعویض مفصل ران یکی از موفقیت آمیزترین اعمال جراحی با کمترین میزان عوارض احتمالی است.در این مقاله و مقالات بعدی در مورد یکی  از عوارض نادر جراحی تعویض مفصل ران اطلاعاتی ارائه میشود. هدف از ارائه  این اطلاعات اینست که

  • فرد نیازمند به جراحی تعویض مفصل ران بداند که چه اقداماتی را باید انجام دهد تا از بروز این عارضه، حتی اگر کم باشد پیشگیری کند
  • اگر این عارضه ایجاد شد باید چه اقدامی را انجام دهد

اینکه احتمال این عارضه بعد از جراحی تعویض مفصل ران وجود دارد به هیچ وجه دلیل  بر عدم انجام جراحی و یا ترس از انجام آن نیست. احتمال بروز این عارضه  بسیار اندک است و اقداماتی که پزشک انجام میدهد و نکاتی که بیمار بعد از  جراحی رعایت میکند میتواند تا حدود بسیار زیادی، احتمال بروز این عارضه  نادر را کم کند.

 

 

 

 

 

 

یکی از مشکلات احتمالی که ممکن است بدنبال عمل جراحی تعویض مفصل ران ایجاد شود لخته شدن خون در وریدهای عمقی پا است. این عارضه در صورت وقوع میتواند مشکلات جدی برای بیمار بوجود آورده و حتی منجر به مرگ او شود.

 

وریدها یا سیاهرگ ها عروق خونی هستند که خون را از اندام ها جمع آوری کرده و به قلب میرسانند. سرعت جریان خون در این رگ ها کندتر از سرخرگ ها یا شریان ها است که خون را از قلب به اندام ها پمپ میکنند. علت آن هم مشخص است. فاصله آنها از پمپ اصلی یعنی قلب بیشتر است.

 

در بدن انسان سیستم انعقاد خون یکی از اصلی ترین مکانیسم های حفظ حیات است. انعقاد خون موجب میشود تا در صورت بروز آسیب به عروق خونی برای اینکه این خون ارزشمند به بیرون نریزد محل سوراخ شده رگ بسته شود. این کار با ایجاد لخته امکان پذیر است. وقتی رگ بر اثر آسیب خارجی پاره میشود فورا واکنش های شیمیایی در آن ایجاد شده که موجب میشود گلبول های خون به هم چسبیده و خون را از حالت مایع به حالت ژلاتینی و نیمه جامدی بنام لخته درآورد. این لخته موجب انسداد سوراخ میشود.

 

با این حال ممکن است حتی بدون وجود آسیب ظاهری در مسیر رگ درون آن لخته ایجاد شود. کاهش سرعت جریان خون و آزاد شدن مواد تحریک کننده خاص از بافت ها به درون جریان خون میتواند موجب آغاز فرآیند انعقاد خون شود. بدنبال تعویض مفصل ران از یک طرف سرعت جریان خون در وریدهای عمقی ساق و ران و لگن کاهش میابد. هر چه بیحرکتی بیمار بعد از جراحی بیشتر و طولانی تر باشد این کاهش سرعت جریان خون بیشتر است. و از طرف دیگر موادی که ناشی از آسیب بافتی هستند از محل جراحی به درون جریان خون ریخته میشود و موجب تحریک سیستم انعقادی و ایجاد لخته میگردد.

 

لخته شدن خون در وریدهای عمقی اندام تحتانی چه مشکلاتی را بوجود میاورد

 

اولین مشکل ایجاد شده ایجاد تورم و درد ساق است. آثار این تورم ممکن است حتی با وجود درمان از بین نرفته و سالها و حتی تا آخر عمر برای بیمار باقی مانده و موجب مشکلاتی از جمله زخم های پوستی شود. مشکل دیگر که جدی تر است حرکت لخته خون به سمت قلب و سپس رفتن لخته به ریه است که به آن آمبولی ریوی میگویند. علائم آمبولی ریوی ناگهانی است و خود را بصورت تنگی نفس، تنفس تند تند، درد قفسه سینه و طپش قلب نشان میدهد.

 

آمبولی ریوی میتواند چنان سریع ایجاد شود که از زمان بروز اولین علامت در عرض کمتر از یکساعت موجب ایست قلبی تنفسی و مرگ شود. ممکن است قبل از بروز علائم آمبولی ریوی علائم لخته در پا مانند درد و تورم ساق وجود داشته باشد ولی گاهی اوقات بدون وجود علائم لخته در پا ممکن است اولین علامت وجود لخته در بدن بصورت آمبولی ریوی و مرگ باشد.

 

در صورتی که هر کدام از علائم ذکر شده بعد از جراحی تعویض مفصل ران وجود داشته باشد بیمار باید در اسرع وقت به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کرده تا در صورت تائید وجود لخته بصورت اورژانس تحت درمان قرار گیرد.

 

با در نظر گرفتن نکاتی ذکر شده مشخص است که بهترین اقدام پیشگیری از بروز لخته است.

 

 

 

 

 

پیشگیری از بروز لخته برای جراحی تعویض مفصل ران چگونه است

 

 

 

 

مهمترین راه های پیشگیری از این بیماری انجام اقدامات زیر است

 

  • همه بیمارانی که تحت عمل جراحی تعویض مفصل ران قرار میگیرند باید تا مدتی از داروهای ضد انعقادی یا رقیق کننده خون استفاده کنند تا احتمال ایحاد لخته کم شود. داروهای مختلفی به این منظور استفاده میشود. فعلا تعداد زیادی از جراحان از داروهای تزریقی استفاده میکنند که یکی از رایج ترین آنها انوکساپارین Enoxaparin  یا کلکسان Clexan است. این دارو باید بصورت روزانه و زیر جلدی تزریق شود. داروی دیگر مورد استفاده قرص وارفارین است که بصورت خوراکی استفاده میشود ولی البته استفاده از آن نیازمند انجام آزمایش خون حداقل هفته ای یکی دو بار است. بعضی متخصصین ارتوپدی از آسپرین برای رقیق شدن خون استفاده میکنند. تاثیر آسپرین در جلوگیری از لخته بعد از انجام جراحی تعویض مفصل ران مورد اختلاف نظر است. مدت استفاده از داروهای ضد انعقادی بعد از جراحی تعویض مفصل ران حدود یک ماه است

 

  • بیماران باید از جوراب واریس دو طرفه استفاده کنند. این جوراب های واریس بمدت 6-2 هفته در پاها استفاده میشوند و  هدف از آن کم کردن میزان خون باقی مانده در وریدهای ساق است

 

  • بیماران باید در یکی دو هفته اول بعد از جراحی هر موقع استراحت میکنند پاهای خود را بالا نگه دارند. بالا نگه داشتن پاها میزان خون آنها را کم کرده و احتمال لخته را کاهش میدهد

 

  • بیماران باید بلافاصله پس از انجام جراحی شروع به حرکات مچ هر دو پای خود کنند. بیمار باید هر دو مچ پا را بصورت ارادی مرتبا به بالا و پایین خم کند. توصیه میشود حداقل هر دقیقه ده مرتبه این کار انجام شود. در اولین زمانی که پزشک اجاره میدهد بیمار باید شروع به حرکت هر دو زانوی خود کند. حرکات مدام اندام تحتانی احتمال بروز لخته را کاهش میدهند

 

  • بیمار باید در اولین زمانی که پزشک تشخیص میدهد راه برود. وی هر چه زودتر و هر چه بیشتر راه برود احتمال بروز لخته در او کمتر میشود

 

 

دکتر ریحانی یساولی، جراح و متخصص ارتوپدی
متخصص ستون فقرات در تهران