post_image

علل تنگی نخاعی

برخی از عواملی که باعث تنگی مجرای نخاعی می‌گردند شامل:

لغزش مهره (به ویژه در موارد لیزخوردگی ‌های شدید)

-آسیب‌های دیسک بین مهره‌ای و فتق دیسک بین مهره ای

-به علت عفونت ‎ها

– بیماری استئوآرتریت

-ناهنجاری‌ های مادرزادی

-هر عامل فضاگیر و توده مانندی که باعث فشار به نخاع یا ریشه‌های عصبی گردد(مثلا فشارهای ناشی از تومورها)

-اختلال در وضعیت مفاصل بین مهره ‌ای پشتی

-تنگی کانال مادرزادی

-ضخیم شدگی یا هیپرتروفی لیگامان زرد(فلاوم) و مفاصل فاست

-اسپوندیلولیستزیس

-ضایعه تومورال و عوامل عفونی

از علل دیگری که می توانند باعث تشدید تنگی کانال نخاعی شوند می توان به موارد زیر اشاره کرد: رسوب کلسیم بر روی تاندون ها و لیگامنت های مختلف بوده که باعث ضخیم و سفت شدن آن ها می شود ، تشکیل اوستئوفیت(زایده استخوانی) ، رشد استخوان گونه ی لبه های مهره ها و مفاصل بین مهره ای ، فتق دیسک های بین مهره ای که حتی با مقادیر کم نیز باعث ایجاد علائم قابل توجهی در بیماران مبتلا به تنگی کانال نخاعی می شوند ، لغزش مهره ها روی یکدیگر( اسپوندیلولیستزیس) ، تروما مثلا بر اثر ضربه های مکرر و متوالی یا تصادفات.

مشکلات بسیار متفاوتی می توانند میزان فضای درون مجرای نخاعی را کاهش دهند. از جمله رایج ترین مشکلات می توان به مشکلات وابسته به دژنراسیون و افزایش سن اشاره نمود. سایر علل شامل نقص های مادرزادی و تومورهای سرطانی یا بد خیم هستند.

علل تنگی کانال نخاعی وابسته به سن:

استئوآرتریت(ورم مفاصل و استخوان ها): با گذشت زمان ، مفاصل فاست(facet joints) مابین مهره های مجاور در نخاع رو به تحلیل می روند. بدن ممکن است زوائدی استخوانی به نام اسپورهای استخوان(bone spurs) که استئوفیت نیز نامیده می شوند را ایجاد نماید. اسپورهای استخوان می توانند باعث باریک شدن مجاری نخاعی شوند. اسپورهای استخوانی همچنین در لبه های مفاصل رشد کرده که خود باعث درد و ناراحتی بیشتر می شود.

استئوآرتریت شایع ترین نوع آرتریت یا التهاب مفصلی به خصوص در میان افراد مسن است. استئوآرتریت بیماری مفصلی است که در درجه ی اول غضروف مفصل را درگیر می نماید. غضروف بافتی لغزنده است که انتهاهای استخوان ها را در یک مفصل می پوشاند. در بیماری استئوآرتریت لایه ی سطحی غضروف ها خرد شده و از بین می رود که باعث می شود استخوان های زیر غضروف ها به همدیگر ساییده شوند و نهایتا درد ، ورم ، و کاهش حرکت در مفصل به وجود آید. به مرور زمان مفصل شکل طبیعی خودش را از دست می دهد. بیماران مبتلا به استئوآرتریت معمولا درد و محدودیت حرکت در مفصل دارند. استئوآرتریت تنها مفاصل را درگیر می نماید. استئوآرتریت معمولا در مفاصل انتهایی انگشتان ، شست ، گردن ، کمر ، زانوها ، و در مفاصل لگن خود را نشان می دهد.

دژنراسیون دیسک: با افزایش سن ، نرمچه ها یا بالشتک های(cushion) مابین مهره ها ، تخت ، مسطح و برآمده می شوند. سرانجام ، پوشش بیرونی سفت و فیبری دیسک ممکن است دچار پاره شدگی های بسیار ریزی شده و سبب شود تا ماده ی ژله مانند در مرکز دیسک بیرون زده و بر روی طناب نخاعی و ریشه های عصبی فشار آورد.

دیسک های بین مهره ای ، صفحاتی فیبری ، پهن و مسطح هستند که بین مهره های مجاور یکدیگر (به جز مهره های اول و دوم گردن) قرار می گیرند و اندازه ، شکل ، ضخامت و تعداد آن ها برحسب محل و مهره خاص متفاوت است. در وسط هر دیسک بین مهره ای ، ماده ای ژله مانند به نام نوکلئوس پولپوسوس وجود دارد که بخش مرکزی هر دیسک را تشکیل می دهد و حاوی ماده ای نیمه مایع و قابل ارتجاع و متشکل از رشته های سفید است و با افزایش سن ، مقداری از قابلیت ارتجاعی خود را از دست می دهد ولی بسیاری از این افراد دچار درد نمی شوند. موارد همراه با درد ، به دلیل وارد آمدن فشار بر عصب سیاتیک روی می دهند. دیسک های بین مهره ای به شکل بالشتک های بین مهره ها عمل می کنند و بعضی وقت ها ماده نرم داخل آن ها بیرون می زند یا پاره می شود و بر عصب فشار وارد می آورد. گاهی ماده نیمه مایع مزبور، به طور ناگهانی دچار فشردگی و بیرون زدگی از غضروف فیبری حلقوی (موسوم به آنولوس فیبروسوس) می شود و به فتق دیسک توام با درد شدید می انجامد. مهره ها به وسیله سطوح مفصلی کوچکی به یکدیگر متصل می شوند. مفاصل مزبور در اثر وارد آمدن فشار یا سایش دچار آسیب می شوند و ممکن است بافت استخوانی مهره در بخش های آسیب دیده متورم شود و بر اعصاب اطراف خود فشار وارد آورد.

لیگامنت های ضخیم شده: رشته های محکمی که به نگه داشتن استخوان های ستون فقرات در کنار یکدیگر کمک می کنند ، به مرور زمان سفت و ضخیم می شوند. ضخیم شدگی همراه با برآمده شدگی به درون مجرای نخاعی می تواند طناب نخاعی را باریک و تنگ کرده و بر بافت عصبی فشار آورد.

سایر علل تنگی کانال نخاعی:

بیماری پاگت(Paget’s disease) استخوان: در بیماری پاگت ، بدن استخوان تازه ای را با سرعت بیشتری ایجاد می کند. این باعث به وجود آمدن استخوان های نرم و ضعیفی می شود که مستعد شکستگی هستند. همچنین این بیماری استخوان هایی را ایجاد می کند که دفرمه یا به صورت غیر طبیعی بزرگ هستند که در صورت بروز در ستون فقرات و نخاع از میزان فضای موجود در مجرای نخاعی می کاهد.  

بیماری آکوندروپلازی(Achondroplasia): این اختلال ژنتیکی سرعتی که در آن استخوان ها در طول رشد جنینی شکل می گیرند را نشان می دهد و در اوایل کودکی ، منجر به کوتاه ماندن قد می شود. افرادی که دچار این بیماری هستند ، در هنگام تولد دارای مجاری نخاعی باریک می باشند. بیش از 50 نوع بیماری استخوانی که بسیاری از آنها ژنتیکی هستند ، می توانند بر قد و رشد تاثیر بگذارند. شایع ترین بیماری آکوندروپلازی است که نوعی کوتاهی قد است که در آن بازوها و پاهای کودک به نسبت طول بدن کوتاه تر هستند.علاوه بر این ، غالبا تنه طبیعی و سر بزرگ است.

بیمار دچار آکوندروپلازی ، از بدو تولد دچار کوتاه شدگی اندام ها و انگشتان ، تنه ی نسبتا باریک ، شکل سه شاخه ی دست ها ، ماکروسفالی(جمجمه ی بزرگ) و پیشانی برجسته بروز می کنند. قد این افراد در بدو تولد معمولا اندکی کمتر از حد طبیعی است. رشد غیر طبیعی جمجمه و استخوان های صورت موجب شکل خاصی در صورت می شود. در هم رفتن دندان ها ، تنگی مجرای تنفسی و التهاب گوش میانی معمولا به وجود می آید. افزایش فشار ورید داخل جمجمه ای و در نهایت هیدروسفالی ایجاد می شود. در 10 درصد بیماران ، تنگ شدن سوراخ جمجمه ای موجب بروز فشار بر ساقه ی مغز در محل اتصال مخچه و گردن شده و بدین ترتیب موجب بروز فلج چهار اندام ، نبود توانایی رشد ، آپنه و مرگ ناگهانی می شود. سایر عوارض شامل چاقی ، تنگی نخاع کمری ، قوزی و پای کمانی هستند.

تومورهای نخاعی: زائده های غیر طبیعی می توانند داخل طناب نخاعی ، درون غشاهای پوشاننده ی طناب نخاعی یا در فضای مابین طناب نخاعی و مهره ها شکل گیرند. بزرگ شدن تومورها ممکن است بر طناب نخاعی و ریشه های عصبی فشار وارد کنند.

آسیب های نخاعی: سوانح اتومبیل و تروما و آسیب مغزی می توانند سبب دررفتگی و جابجایی یا شکستگی های یک یا چند مهره شوند. استخوان جابجا شده در اثر شکستگی مهره ای ممکن است به محتویات کانال و مجرای مهره ای آسیب زند. تورم بافت مجاور به دنبال جراحی کمر نیز می تواند بر طناب نخاعی یا اعصاب فشار وارد آورد. 

دکتر ریحانی یساولی، جراح و متخصص ارتوپدی
متخصص ستون فقرات در تهران