طبقه بندی دیابت: دیابت بارداری احتمال ابتلا، نشانه‌ها، عوارض و درمان
دیابت بر اثر قطع تولید انسولین و یا عدم کارکرد مناسب آن در بدن به وجود می آید. انسولین هورمونی است که مواد غذایی قندی و نشاسته و… را در بدن به انرژی تبدیل می نماید. هورمون انسولین که از سلول‌های جزایر لانگرهانس در غده لوزالمعده به درون خون ترشح می‌شود، کارکردهای مختلفی در بدن دارد، و از جمله ورود قند را از خون به درون سلول‌ها تسهیل می‌کند تا سلول‌ها بتوانند برای تامین انرژی خود از آن استفاده کنند. در صورت کمبود یا عدم تاثیر انسولین قند نمی‌تواند وارد سلول‌ها شود، در نتیجه قند خون بالا می‌رود. بالا رفتن قند خون علاوه بر ایجاد علائم حادی که در بالا به آن اشاره شد، در درازمدت باعث آسیب رساندن به تقریبا هر عضو حیاتی بدن از جمله قلب، مغز، چشم، کلیه‌ها و … می‌شود.تاکنون علت بروز این بیماری کشف نشده است ولی گمان می رود که زمینه مساعد ژنتیکی و عوامل محیطی همچون چاقی و بی تحرکی در ابتلا به این بیماری نقش موثری داشته باشد.

طبقه‌بندی دیابت

1- دیابت نوع 1
2- دیابت نوع 2
3- دیابت حاملگی

1- دیابت نوع 1

یک فرد زمانی مبتلا به این نوع دیابت می‌شود که سلول‌های لوزاالمعده دیگر هیچ انسولینی ترشح نکنند. اکثر مبتلایان به دیابت نوع 1 را کودکان و نوجوانان و افراد زیر 30 سال تشکیل می‌دهند.
تاکنون علت دقیق بروز این نوع دیابت مشخص نگردیده است ولی متخصصان معتقدند که عوامل زیر می‌تواند به بروز دیابت نوع 1 منجر شود:
1- داشتن زمینه ابتلا به دیابت
2- ویروس‌هایی که می‌توانند به پانکراس صدمه برسانند.
3- وجود اختلال در سیستم دفاعی بدن که سبب از بین رفتن سلول‌های تولید کننده انسولین در لوزالمعده می‌شود.
علائم دیابت نوع 1 عبارتند از:
– تشنگی فراوان – خستگی – گرسنگی شدید – تکرر ادرار
– کاهش وزن بدن – بی‌حوصلگی
اگر به دیابت نوع یک مبتلا هستید درمان شما عبارتند از: ((شرکت مستمر در کلاس‌های آموزشی، تزریق انسولین، برخورداری از برنامه غذایی صحیح، فعالیت و ورزش و علاوه بر تمامی این موارد،‌کنترل روزانه متابولیسم یعنی اندازه‌گیری قند خون و قند ادرار توسط نوارهای موجود در بازار.))

2-دیابت نوع 2

این نوع دیابت، مهم‌ترین نوع و ((دیابت بزرگسالی)) معروف است. حدود 90% دیابتی‌ها دچار این نوع دیابت هستند. در بدن این افراد، ابتدا انسولین به اندازه کافی ترشح می‌شود اما به عللی، مؤثر واقع نمی‌شود. اصولاً اختلال در پاسخ هورمونی و مقاومت به انسولین عامل اصلی ایجاد ((هایپرگلیسمی)) یا ((افزایش قند خون)) است.
معمولاً افراد زیر ممکن است به دیابت نوع 2 مبتلا شوند:
– افراد بالای 30 سال
– افرادی که استعداد چاقی دارند.
– افرادی که در خانواده درجه اول آنان دیابتی وجود دارد یا استعداد ابتلا به دیابت دارند.
– برخی خانم‌های باردار
– افرادی که دارای فشار خون بالا هستند.
– افرادی که از میزان بالای چربی خون برخوردارند.
در بسیاری از افراد، علائم دیابت نوع 2 چندان مشهود نیست و یا این که بروز و پیشروی آن بسیار بطئی و کند است و به همین دلیل تشخیص این نوع دیابت غالباً دیر هنگام صورت می‌گیرد و متأسفانه اغلب این دیابتی‌ها زمانی به پزشک مراجعه می‌کنند که بسیاری از ایشان دچار یکی از عوارض دیابت شده‌اند.
مهم‌ترین علائم دیابت نوع 2 عبارتند از:
1- تشنگی فراوان
2- تکرر ادرار
3- عصبی و بی‌حوصله بودن
4- اختلال در بینایی
5- بی‌حسی و یا مورمور شدن انگشتان
6- ایجاد زخم و دیر بهبود یافتن زخم‌ها
دیابت نوع 2 اکثراً در ارتباط با درمان یک بیماری دیگر و یا هنگام یک آزمایش تصادفی تشخیص داده می‌شود. اگر به دیابت نوع 2 مبتلا هستید، بدانید که پایه اساسی درمان دیابت نوع دو ،‌ غیر از آموزش، برنامه غذایی صحیح و فعالیت جسمی‌ (ورزش) است. در بعضی موارد، داروی خوراکی و یا تزریق انسولین نیز بخشی از درمان است. در هر حال، ((درمان دیابت نوع 2، کاهش وزن، رعایت تغذیه صحیح و ورزش است.))

3-دیابت حاملگی

دیابت بارداری به شرایطی گفته می‌شود که افزایش قند خون برای اولین بار، در طی دوران بارداری دیده شود. دیابت بارداری، تقریباً در ۴ درصد از بارداری‌ها بروز می‌کند. علت دقیق دیابت باردای مشخص نیست، ولی وجود برخی از سر نخ‌ها، شما را در تشخیص زودرس این بیماری کمک می‌نماید. با توجه به عوارضی که دیابت برای جنین و مادر باردار می‌تواند داشته باشد، پیشگیری و کنترل دیابت در طی دوران بارداری ضروری است.
دیابت بارداری، حالت عدم تحمل گلوکز است و با وجود ناسازگاریش با بدن در زنان باردار بدون سابقه دیابت ظاهر می شود. بعد از دو بار آزمایش در صورتی که میزان گلوکز موجود در خون سیاهرگی فرد ناشتا بالاتر از ۱۲۶ میلی گرم در لیتر باشد، فرد مبتلا به دیابت است. اما این مورد، نوعی ساده از عدم تحمل گلوکز است که می بایست تحت مراقبت قرار گیرد. این مسئله ای رایج در دیابت است که (تقریباً در ۵٪ بارداریها) منجر به بروز مشکلات کاملاً جدی برای مادر و جنین می شود. این بیماری معمولاً بین هفته های ۲۴ و ۲۸ بارداری ظاهر می شود و همزمان با آن هورمون لاکتوژن جفتی توسط جفت ترشح شده که باعث ایجاد کاهش حساسیت به انسولین در مادر می شود.

احتمال ابتلا به دیابت حاملگی

برای اینکه از احتمال ابتلای خود آگاه شوید، هر کدام یک از موارد زیر را که در مورد شما صدق می کند، یادداشت کرده و در ملاقات بعدی با پزشکتان در مورد آنها مشورت کنید.
• پدر, مادر, خواهر و یا برادر من مبتلا به دیابت است.
• 25 سال یا بیشتر، سن دارم.
• اضافه وزن دارم.
• قبلاً دچار دیابت حاملگی شده ام و یا نوزادی با وزن بیشتر از 4 کیلو به دنیا آورده ام.
• به من گفته شده که دیابت پنهان دارم. (وضعیتی که در آن قند خون فرد بالا است ولی نه به حدی که به عنوان دیابت تشخیص داده شود.)
اگر یکی از موارد بالا در مورد شما صادق است، حتما از پزشک خود بخواهید که آزمایش دیابت حاملگی را برایتان انجام دهد.
• اگر اضافه وزن, سابقه دیابت حاملگی قبلی, سابقه دیابت فامیلی دارید و یا در ادرار خود گلوکز دفع می کنید، احتمال ابتلا به دیابت در شما زیاد خواهد بود.
• اگر یک یا چند مورد از موارد بالا را داشته باشید، احتمال ابتلا به دیابت در شما در حد متوسط است.
• اگر هیچ کدام از موارد بالا را نداشته باشید، احتمال ابتلا به دیابت در شما پایین است.

7 نشانه دیابت بارداری

اگر هر یک از علائم زیر را در خودتان مشاهده کردید به پزشک مراجعه کنید تا آزمایش سنجش قند خون را برای شما بنویسد.

1- افزایش اشتها

پرخوری از علائم دیابت بارداری است، ولی علی رغم آن زن باردار ممکن است دچار کاهش وزن شود.

بدن در پاسخ به میزان بالای هورمون انسولین در خون، انسولین بیشتری را تولید و ترشح می کند. یک تاثیر انسولین این است که اشتها را زیاد می کند، در نتیجه میزان بیشتر انسولین، گرسنگی را بیشتر می کند.

2- تشنگی زیاد

زن باردار مبتلا به دیابت بارداری دچار تشنگی زیاد می شود، زیرا بدن برای رقیق کردن گلوکز بالا در خون، آب و مایعات بیشتری طلب می کند.

همچنین بدن برای رقیق کردن خون، مایعات را از بافت ها به سمت خون بیرون می کشد؛ بعنوان مثال آب عدسی چشم را خارج می کند. این عمل مسیر تمرکز بینایی را تحت تأثیر قرار داده و باعث تاری دید می شود.
وقتی نوسانات قند خون زیاد شود باعث احساس خستگی می گردد، زیرا بدن نمی تواند به طور مناسب از قند خون (گلوکز) به عنوان سوخت برای تولید انرژی استفاده کند. لذا انرژی بدن کم می شود

3- پرادراری

مصرف زیاد مایعات در اثر تشنگی زیاد باعث می شود زن باردار ادرار زیادی از بدن دفع کند.

همچنین پرادراری یکی از علائم دیابت است، زیرا کلیه ها با افزایش حجم ادرار می خواهند قند اضافی را از خودشان دور کنند.

این دفع زیاد ادرار با دفع متناوب مقادیر کم ادرار که طی بارداری شایع است متفاوت می باشد.
دادن آزمایش ادرار میزان بالای گلوکز را در ادرار مشخص می کند.

4- عفونت ها

زمانی که بیماری دیابت توانایی مبارزه بدن با عفونت ها را کم می کند، زن باردار دچار عفونت های مکرری در مثانه، واژن و پوست می شود.

گلبول های سفید خون از بدن در برابر باکتری ها دفاع می کنند، ولی با افزایش قند خون در دیابت، این گلبول ها نمی توانند به طور طبیعی عمل کنند. در نتیجه قدرت دفاعی بدن کم می شود.

همچنین یک خانم باردار مبتلا به دیابت بارداری می تواند دچار عفونت قارچی در واژن یا پوست شود.

تعداد کمی قارچ به طور طبیعی در ناحیه واژن وجود دارد. در دیابت بارداری، ترشحات واژن و ادرار حاوی گلوکز (قند) بیشتری هستند. در نتیجه قارچ های واژن، به عنوان غذا از گلوکز استفاده کرده و تکثیر پیدا می کنند.

در اثر قند خون بالا سیستم ایمنی بدن در معرض خطر قرار می گیرد و باعث می شود سلول های قارچ به عفونت قارچی تبدیل شوند.

دیابت باعث رشد زیاد قارچ کاندیداآلبیکانس می شود، در نتیجه فرد دچار عفونت های مکرر قارچی می گردد.

5- قند خون بالا

زمانی که یک خانم باردار علامت قابل توجهی از دیابت بارداری را نشان ندهد و علائم آن شبیه علائم بارداری عادی باشند، انجام آزمایشات تشخیص دیابت بارداری، به عنوان بخشی از مراقبت های پیش از زایمان برای زنان در معرض خطر بین هفته های 24 تا 28 بارداری لازم است.

برای این تشخیص (غربالگری)، پزشک آزمایش خون را برای اندازه گیری میزان گلوکز خون برای خانم باردار تجویز می کند.

6- تغییرات غیرعادی وزن

یک خانم باردار به طور متوسط در سه ماهه دوم بارداری، نیم کیلوگرم وزن در هفته اضافه می کند، ولی اگر خیلی بیشتر وزن اضافه کرد، یا افزایش وزن او متوقف شد و یا وزنش کم شد، باید به پزشک متخصص خودش مراجعه کند.

7- احساس خستگی

اگر سلول های بدن نتوانند از هورمون انسولین استفاده کنند، در نتیجه گلوکز نمی تواند وارد سلول ها شود و میزان آن در خون بالا می رود در نتیجه بدن مجبور می شود برای تأمین انرژی مورد نیاز سلول ها، عضلات و ذخایر چربی بدن را بسوزاند.

بنابراین زن باردار در اثر کاهش بافت ها و عضلات بدن دچار کاهش وزن و خستگی و بیحالی دائمی می شود، چون این عمل باعث می شود بدن انرژی بیشتری مصرف کند.

همچنین وقتی نوسانات قند خون زیاد شود باعث احساس خستگی می گردد، زیرا بدن نمی تواند به طور مناسب از قند خون (گلوکز) به عنوان سوخت برای تولید انرژی استفاده کند. لذا انرژی بدن کم می شود.

عوارض دیابت بارداری

دیابت بارداری می تواند روی رشد و نمو جنین در طی حاملگی اثر داشته باشد. در اوایل حاملگی، دیابت مادر می تواند منجر به نقص های مادرزادی و افزایش خطر سقط جنین گردد. بسیاری از نواقص مادرزادی اثرات نامطلوبی را بر ارگان های مهم بدن مانند مغز و قلب دارند.

در طی سه ماهه دوم و سه ماهه سوم بارداری، دیابت مادر می تواند منجر به تغذیه بیش از حد و رشد زیاد از حد کودک گردد. داشتن نوزاد بزرگ و با وزن بالا خطر زایمان های پردرد و سخت را افزایش می دهد. ولی اگر به هر دلیل مبتلا به دیابت بارداری شدید، با یک درمان مناسب می توانید علی رغم ابتلا به دیابت، یک نوزاد سالم به دنیا بیاورید.
بیشتر خانمهای با دیابت بارداری می توانند زایمان طبیعی داشته باشند ،اما نسبت به خانمهای بدون دیابت، برای جلوگیری از مشکلات زایمانی ، بیشتر ممکن است نیاز به سزارین داشته باشند.همچنین ممکن است لازم شود زودتر از موعد ،زایمان شروع شود.

درمان دیابت بارداری

کنترل قند خون و جلوگیری از افزایش آن نکته اصلی‌ درمان دیابت بارداری و حاملگی است. مادر با تغذیه مناسب، ورزش و احتمالاً مصرف انسولین یا داروهای دیگر می‌تواند قند خون را کنترل کند. البته تمام مادران مبتلا به این عارضه مجبور به مصرف دارو یا انسولین نیستند.
 تغذیه مناسب: متخصص تغذیه برنامه غذایی مناسب برای مادر و نوزاد را تهیه می‌کند.
 ورزش: بدن هنگام ورزش کردن قند بیشتری مصرف می‌کند، بنابراین با ورزش می‌توان قند خون را پایین آورد. ضمناً نیاز بدن به انتقال گلوکز زمان ورزش کردن کاهش می‌یابد، به بیان دیگر، مقاومت انسولینی بدن کم می‌شود.
 دارو: چنانچه رژیم غذایی و ورزش پس از یک تا دو هفته تاثیر چندانی بر کنترل دیابت بارداری نداشته باشد، دارو تجویز می‌شود. البته این زمانبندی متفاوت است و به میزان قند خون بستگی دارد.
چند نوع داروی متفاوت در دسترس است که تجویز و انتخاب آن با توجه به موارد زیر صورت می‌گیرد:
 بیشترین تاثیر در کنترل قند خون
 مناسب بودن دارو برای بیمار
داروهای متداول درمان دیابت بارداری و حاملگی عبارت‌اند از:
 انسولین
 قرص متفورمین

انسولین

در صورت مقاومت انسولینی، یعنی واکنش نشان ندادن بدن به انسولین، باید انسولین تزریق شود تا اطمینان حاصل گردد که بدن انسولین کافی را برای پایین آوردن قند خون در اختیار دارد. انسولین گونه‌های مختلفی دارد که به صلاح‌دید پزشک گونه مناسب برای بیمار تجویز می‌شود:
 انسولین سریع الاثر: این نوع انسولین معمولاً بلافاصله قبل یا بعد از وعده غذایی تزریق می‌شود. همان طور که از نام آن برمی‌آید، تاثیرگذاری سریعی دارد، اما ماندگاری اثر آن بالا نیست.
 انسولین پایه: این نوع انسولین قبل از خوابیدن یا هنگام بیدار شدن تزریق می‌شود تا میزان قند خون را بین وعده‌های غذایی ثابت نگه دارد.
مصرف انسولین در دوران بارداری ایمن است، بااین حال باید میزان گلوکز خون به دقت کنترل شود.

عامل‌های خوراکی هیپوگلایسمی

در بعضی موارد برای مادران مبتلا به این عارضه عامل خوراکی هیپرگلایسمی به نام متفورمین در کنار انسولین یا به جای آن تجویز می‌شود. این داروها بلعیده می‌شود تا قند خون را پایین بیاورد.
مصرف متفورمین با اثرهای جانبی زیر همراه است:
 حالت تهوع
 استفراغ
 اسپاسم معده و اسهال

از سری مطالب پزشکی عمومی و غیرتخصصی سایت(اطلاعات عمومی و غیرتخصصی پزشکی برای افزایش دانش سلامت و اطلاعات عمومی پزشکی بازدیدکنندگان)