بیماری دیابت یک بیماری مزمن است که به دلیل نقص در تولید انسولین یا کاهش اثر انسولین در سوخت و ساز مواد قندی پدید می ‏آید. در این بیماران افزایش قند خون منجر به آسیب به ارگان‎های بدن بویژه عروق خونی و اعصاب می‎شود.

 از میان آسیب‎هایی که دیابت به بیماران تحمیل می‎کند، یکی از جدی‎ترین مشکلات زخم پای دیابتی است که به دلیل اختلالات اعصاب و عروق رخ می‎دهد و گاهی می‎تواند منجر به عفونت، آمپوتاسیون اندام و کاهش طول عمر شود. این عارضه به عنوان پرهزینه ترین عارضه دیابت شناخته شده است

علائم و نشانه ها

زخم های پای افراد دیابتی معمولا بدون درد بوده و در نواحی هستند که پوست آنها بشدت ضخیم شده و پینه بسته است. نوک انگشت شست، قاعده و کنار خارجی انگشت کوچک، زیر انگشت وسط، پاشنه پا، لبه خارجی پا و زیر پنجه پا از مناطق مستعد به زخم هستند.

این زخم ها ممکن است همراه با تورم موضعی، قرمزی، ترشح چرک باشند.

گاهی اوقات اختلال عروقی و کاهش خونرسانی به پا حتی بدون ایجاد زخم هم موجب مردن و سیاه شدن و به اصطلاح نکروز قسمتی از پا می شود. این نکروز معمولا در انگشتان پا ایجاد میشود.

علت ها و دلایل

 زخم‌های پای دیابتی زخم‎های مزمنی هستند که به دنبال 2 عارضه اصلی دیابت ایجاد می‎شوند:

1.      اختلال عملکرد اعصاب محیطی (نوروپاتی)

2.      بیماری عروقی محیطی (PVD)

%60 از زخم‎های پای دیابتی به طور مشخص نوروپاتیک، 20% به طور مشخص ایسکمیک (PVD) و 20% مختلط (نوروایسکمیک) هستند.

نیروهای مکانیکی نیز در ایجاد زخم پای دیابتی نقش دارند.

افراد در معرض خطر

در موارد زیر احتمال بروز زخم پای دیابت افزایش می‎یابد:

             نوروپاتی های محیطی
             خون رسانی ناکافی
             دفورمیتی‎های پا و داشتن پینه
             نوروپاتی اتونوم که با خشکی پا همراه است.
             حرکات مفصلی محدود
             طولانی بودن مدت ابتلا به دیابت
             سابقه طولانی سیگار کشیدن
             عدم کنترل قند خون
             چاقی
             آسیب‎های بینایی
             سابقه زخم دیابتی یا قطع عضو
             جنس مذکر
             افزایش سن
             نژاد (در برخی مناطق مثل خاورمیانه و آمریکا شیوع آن بیشتر است.)
             کفش و پوشش نامناسب پا

با توجه به این فاکتورها، بیماران با خطر مواجهه با زخم پای دیابتی را به این ترتیب دسته بندی کرده ‎اند:

گروه 0 : بیماران مبتلا به دیابت بدون سایر فاکتورهای خطر

گروه 1 : بیماران مبتلا به دیابت و نوروپاتی

گروه 2 : بیماران با دیابت، نوروپاتی، درگیری های عروقی و دفورمیتی های پا

گروه 3 : بیماران با سابقه زخم دیابتی یا قطع عضو

مراحل ایجاد زخم

مراحل تغییر در پوست بر اثر زخم دیابتی:

    مرحله ۱: پوست قرمز و بافت زیرین آن نرم می‌شود، قرمزی پوست با یک فشار کوچک ناپدید می‌گردد.
    مرحله ۲: التهاب، ادم و سفتی بافت زیرین مشهود است.
    مرحله ۳: پوست دچار نکروز شده، چربی دراطراف این منطقه ایجاد می‌شود و پوست اطراف این لایه‌ها از بین می‌رود.
    مرحله ۴: چربی زیر پوستی از بین می‌رود.
    مرحله ۵: بافت نکروزی در اطراف این عضلات بیشتر می‌شود.
    مرحله ۶: کورتکس استخوان آسیب می‌بیند و سبب ایجاد استئومیلیت می‌شود.
    مرحله ۷: التهاب مفصلی عفونی(آرتریت سپتیک)، عفونت پاتولوژیک ارگان‌ها و عفونت خونی از مواردی است که در این مرحله مشاهده می‌شود.

درمان با اوزون

گاز اوزون دارای قدرت کشندگی زیادی در از بین بردن عوامل بیماری زا است. دستگاه اوزون تراپی قابلیت از بین بردن پاتوژن های مختلف را دارد و زخم های عفونی را هم بهبود می دهد. کاربرد اوزون تراپی به این صورت است که زخم های عفونی در معرض این گاز قرار داده می شوند. پس از چند جلسه دوره درمانی و از بین رفتن میکروب های مولد عفونت، زخم دیابتی بهبود می یابد. عفونت پا یکی از عوارض شایع بیماری دیابت در بیماران مبتلا است و مشکلات متعددی را برای این بیماران ایجاد می کند. عدم مراقبت صحیح از پا منجر به ایجاد زخم های عفونی در بیماران دیابتی می شود و اغلب منجر به قطع شدن عضو بدن فرد می شود. تا کنون روش های مختلفی برای درمان زخم پای دیابتی به کار گرفته شد که معمولا در کنار درمان آنتی بیوتیکی و جراحی استفاده می شد. استفاده از گاز اوزون برای درمان پای دیابتی، جدیدترین روش درمان است. در اوزون درمانی از ویژگی باکتری کشی، قارچ کشی و بازدارندگی رشد ویروسی مولکول اوزون به عنوان ضدعفونی کننده زخم ها و معالجه بیماری های باکتریایی و قارچی استفاده می شود.

دکتر ریحانی یساولی، جراح و متخصص ارتوپدی
متخصص ستون فقرات در تهران