در بیماری خار پاشنه، واقعا همانطور که اسم بیماری بر می‌آید خاری در پاشنه ایجاد شده است.
خار پاشنه یک برجستگی کوچک و تیز استخوانی است.

Existing Post Image

خارپاشنه چگونه ایجاد می‌شود؟

خار پاشنه پا اگرچه به عنوان یکی از علل شایع درد زیر پاشنه پا در نظر گرفته می‌شود، ولی باید دانست خارپاشنه یک علت واقعی درد نیست بلکه با درد همراهی می‌کند و خود آن ناشی از یک حالت بیمار گونه در کف پاست و در حقیقت معلول است نه علت.
برای فهم علت خار پاشنه باید ساختمان کف پا را در نظر گرفت. کف پا یک قوس طولی از عقب به جلو دارد یعنی پاشنه پا و انگشتان روی زمین هستند و وسط کف پا بالاتر از سطح زمین است و یک قوس به سمت بالا تشکیل می‌دهد. دو سر این قوس یعنی پاشنه و انگشتان پا توسط یک بافت نواری شکل و سفت به نام فاشیای کف پا به هم وصل هستند. وقتی راه می‌رویم و روی پا وزن می‌گذاریم قوس کف پا زیر وزن بدن تمایل به باز شدن و صاف شدن روی زمین پیدا می‌کند و بنابراین دو سر این قوس از هم دور می‌شوند و باند متصل کننده آنها یعنی فاشیای کف پا کشیده می‌شود.
در اثر وزن زیاد وزیاد راه رفتن یا شکل نامناسب کف پا به مرور و با بالا رفتن سن، فشارها بیشتر شده و در محل اتصال فاشیای کف پا به پاشنه، التهاب وتورم رخ می‌دهد که بیماری التهاب فاشیای کف پا یا (فاشئیست پلانتر) نام دارد و به این خاطر درد زیر پاشنه ایجاد می‌شود. کم کم به دنبال آن در محل چسبیدن فاشیای کف پا به زیرپاشنه استخوان‌سازی رخ می‌دهد و یک استخوان کوچک و تیز متصل به پاشنه به سمت این فاشیا ایجاد می‌شود و وقتی از پاشنه پا عکس می‌گیریم، آن را به صورت زائده در زیر پاشنه می‌بینیم که به آن خار پاشنه می‌گوییم. خارپاشنه و درد زیر پاشنه هر دو معلول یک فرایند هستند و معمولا هر دو با هم دیده می‌شوند. ولی خود خارپاشنه به تنهایی عامل درد نیست. البته باید ذکر کرد که تمامی دردهای زیر پاشنه از این فرایند و همراه با خارپاشنه نیستند. ولی شایع‌ترین علت درد زیر پاشنه همین است که ذکر شد. برای تشخیص دقیق علت درد پاشنه باید به پزشک مراجعه کرد

نشانه وجود خارپاشنه چیست؟

از اصلی ترین علائم خار پاشنه درد بوده که محل این درد زیر قسمت داخلی پاشنه پاست.
این درد چه زمان‌هایی از شبانه‌روز بیشتر پیش می‌آید؟
این درد هنگام شروع راه رفتن، پس از مدتی استراحت کردن و نیز هنگام صبح که بیمار بیدار شده و راه می‌رود بیشتر احساس می‌شود. پس از مدت کوتاهی مقداری بهتر شده و در طول روز معمولا قابل تحمل است و سپس در انتهای روز بدتر می‌شود و با استراحت شبانه بهتر می‌شود، هنگامی که پزشک با شست دست خود قسمت داخلی زیر پاشنه را فشار می‌دهد، بیمار احساس درد می‌کند. معمولا وقتی بیماران به پزشک مراجعه می‌کنند هفته‌ها تا سال‌ها از بیماریشان می‌گذرد.

آیا خار پاشنه همیشه با درد همراه است؟

خیر، ذکر شد که خارپاشنه علت درد نیست ولی معمولا با آن همراهی دارد و هر دو به دنبال بیماری دیگری به نام التهاب فاشیای کف پا ایجاد می‌شوند. در حقیقت باید گفت در افرادی که درد زیر پاشنه دارند در ۵۰ درصد موارد خارپاشنه در عکس رادیولوژی دیده می‌شوند و به صورت بر عکس افرادی که کاملا سالم هستند و هیچ گونه دردی زیر پاشنه ندارند، در ۱۶ درصد آنها خارپاشنه در عکس رادیولوژی دیده می‌شود و بنابراین این وجود خارپاشنه مساوی درد زیر پاشنه است.

خارپاشنه در چه افرادی بیشتر دیده می‌شود؟

این بیماری هم در مردان هم در زنان دیده می‌شود. ولی شیوع آن در مردان کمی بیشتر از زنان است و اغلب بیماران فعال هستند، کار می‌کنند و راه می‌روند.

تشخیص خار پاشنه

تشخیص
فیزیوتراپ براساس وضعیت سلامت و معاینه خار پاشنه  را تشخیص می دهد. همچنین سابقه پزشکی شما را بررسی می کند تا مطمئن شود که بیماری های احتمالی دیگری ندارید که باعث ایجاد درد پاشنه می شود. در میان گذاشتن اطلاعات در مورد رابطه علائم شما با کار و تفریحی و تغییر در سبک زندگی، به فیزیوتراپ کمک می کند که بیماری شما را تشخیص دهد و یک برنامه درمانی بر اساس نیازهای مخصوص شما ارائه می کند. فیزیوتراپ برای تشخیص بیماری خار پاشنه آزمایشات فیزیکی زیر را برای مشاهده علائم انجام می دهد:

ماساژ دادن و فشار وارد کردن بر ناحیه پاشنه پا (معاینه با دست)
کشیدن آرام قوزک پا به منظور خم کردن قسمت بالای پا به سمت ساق پا (حرکت پا به سمت پشت و بالا)

درمان خارپاشنه

درمان درد پاشنه ناشی از التهاب فاشیای کف پا چه خار پاشنه دیده شود و چه دیده نشود یکسان است. بسیار نادر است که این بیماری به جراحی نیاز داشته باشد. هیچ درمانی هم پیدا نشده که صددرصد موثر باشد و در هر درمانی احتمال آن است که بیمار پاسخ نگیرد. ذکر می‌شود که اگر درمان غیر جراحی به طور کامل و درست انجام شود و این درمان ۹ ماه ادامه یابد احتمال بهبود بیمار حدود ۹۰ درصد است. پس اولاً درمان خار پاشنه طولانی مدت است و ثانیاً باز هم اثربخشی آن صددرصد نیست. یکی از موثرترین راه های درمان خار پاشنه پا ماساژ کف پا و پاشنه پا با روغن هایی مانند کنجد یا زیتون می باشد.

درمان غیر جراحی خارپاشنه

در مراحل حاد درد معمولا داروهای ضد التهابی خوراکی مثل مسکن‌های ضدالتهابی داده می‌شود و همزمان توصیه می‌شود بیمار کمتر راه برود و وزن خود را نیز کم کند. کفش بیمار باید اصلاح شود یعنی تخت آن سفت و داخل پاشنه آن نرم باشد و حدود ۲ سانتی متر پاشنه داشته باشد. برای نرم‌تر شدن داخل پاشنه و کفش و برداشتن فشار مستقیم بر روی نقطه دردناک پدهای مخصوص تجویز می‌شود که داخل کفش گذاشته شود. در موارد درد حاد استفاده از کمپرس آب گرم یا کمپرس آب گرم وسرد به طور متناوب هم مفید است. فیزیوتراپی، ورزش‌های کششی فاشیای کف پا و تزریق موضعی دارو هم جزو درمان‌های غیر جراحی است.

نقش فیزیوتراپی و ورزش‌های کششی کف پا چیست؟

فیزیوتراپی هم جز درمان‌های غیر جراحی است در فیزیوتراپی با ایجاد گرما در محل درد و نیز با کشیدن فاشیای کف پا به کاهش التهاب کمک می‌کند. برای کشیدن فاشیای کف پا معمولا توصیه می‌شود بیمار بنشیند، پشت پاشنه پا را زمین بگذارد و با دست انتهای کف و زیر انگشتان را بگیرد و به طرف عقب بکشد. در این حالت تاندون آشیل پاشنه پا را نگه دارد و با کشش دست فاشیای کف پا کشیده می‌شود. ثابت شده نوعی از فیزیوتراپی به نام امواج شوکی یا shock waves در این بیماری خیلی کمک کننده است استفاده از امواج لیزر هم طی فیزیوتراپی مفید است. ضمناً متخصصان فیزیوتراپی ورزش‌های کششی را به بیماران آموزش می‌دهند که در منزل هم انجام دهند. باید دانست درمان این بیماری انجام تمام مراحل فوق است و مثلا نمی‌توان به تنهایی با لیزر درمانی آن را درمان کرد.

شاک ویو

درمان با امواج شوک خارج جسمی یاESWT یا همان اصطلاح بین بیماران و پزشکان موسوم به شاک ویو SHOCK WAVE درمان مدرنی است که از سال ۲۰۰۰ تاییدیه سازمان غذا و داروی آمریکا FDA را کسب کرده و در درمان فاشئیت پلانتار یا همان التهاب فاشیای کف پا و خار پاشنه از آن استفاده می‌شود.
در این روش امواج مافوق صوت از طریق پوست به بافت‌های ملتهب فاشیای کف پا و استخوان ریز خار پاشنه برخورد کرده و انرژی زیاد آن باعث ترمیم و بهبود می‌شود. ESWT که به نوعی برگرفته از روش سنگ شکن کلیه است با درد و خونریزی و حتی تولید گرما در محل استفاده همراه نیست. این روش درمانی به بیمارانی توصیه می‌شود که ۶ ماه از ابتلایشان به خار پاشنه یا التهاب فاشیای کف پا می‌گذرد و به درمان‌های حمایتی غیر جراحی پاسخ نداده اند. در واقع در دوره حاد بیماری خار پاشنه و التهاب فاشیای کف پا شاک ویو موثر نیست. ESWTبه بیمارانی که ضربان ساز قلب یا به اصطلاح معمول باتری قلبی دارند تحت درمان با داروهای ضد لخته مثل هپارین یا وارفارین هستند و یا باردار هستند توصیه نمی‌شود.

 

برای درمان خارپاشنه کلیک کنید

دکتر ریحانی یساولی، جراح و متخصص ارتوپدی
متخصص ستون فقرات در تهران

Share →