شاید شما هم از جمله ورزشکارانی باشید که در ناحیه ساق پا دردی را احساس می کنید.و برایتان جای سوال داشته باشد که علت این درد چیست؟  گرچه اغلب درد هایی که در ناحیه ساق به وجود می آیند به دنبال ضربه ایجاد می شوند، ولی درد ساق علل دیگری هم دارد که ارتباطی به ضربه ندارد. منشأ درد ساق پا  ممکن است در استخوان، مفصل ، عضله یا تاندون باشد و یا ممکن است علت درد در لیگامان ها، عروق، اعصاب یا حتی پوست باشد.

شایع ترین عللی که میتوانند موجب درد ساق پا شوند عبارتند از : شکستگی ، شین اسپلینت (Shine splint)،استرین و اسپاسم (Strain) ،کرامپ عضلانی ، خونریزی، مشکلات عروق محیطی ، سیاتیک، لخته شدن خون در ساق.

ابتدا لازم است  آناتومی ساق را بررسی کنیم.

Existing Post Image

آناتومی ساق پا

ساق از کنار هم قرار گرفتن دو استخوان به نام های درشت نی یا تیبیا و نازک نی یا فیبولا درست شده است. استخوان شین Shin bone همان استخوان درشت نی یا تیبیا است. به دو استخوان ساق عضلات زیادی می چسبند که کار آن ها حرکت دادن مچ پا و انگشتان پا است. دو عضله مهم ساق عضلات تیبیالیس قدامی Anterior tibialis muscle و تیبیالیس خلفی Posterior tibialis muscle است. عضله تیبیالیس قدامی به جلوی استخوان تیبیا می چسبد و تاندون آن به سمت پایین حرکت کرده و با چسبیدن به پشت پا موجب میشود تا کف پا به سمت بالا و پشت حرکت کند. عضله تیبیالیس خلفی به به پشت استخوان تیبیا می چسبد و تاندون آن به چسبیدن به زیر کف پا موجب می شود تا کف پا به سمت پایین و داخل خم شود.

از  میان عللی که موجب درد در ناحیه ساق پا می شوند، می خواهیم موردی را بررسی کنیم که در ورزشکاران رخ می دهد. درد ساق می تواند در ورزشکاران در جلوی ساق و روی استخوان درشت نی باشد یا روی عضلات ساق حس گردد. که  شین اسپلینت (Shine splint) نامیده می شود.

درد ساق در ورزش عمدتاً  به دنبال استفاده بیش از حد از اندام تحتانی رخ می دهد. درد می تواند ناشی از التهاب عضله یا سایر بافت های ساق یا ناشی از شکستگی های فشاری در ساق باشد. این آسیب عمدتاً در دوندگان که شدت و مسافت دویدن را افزایش داده اند یا در سطح جدیدی شروع به دویدن کرده اند رخ می دهد. علل درد ساق(Shine splint)  را می توان بطور اجمالی اینگونه بیان کرد:

کشیدگی محل اتصال عضله به پریوست

علت این درد کار زیاد کشیدن از ساق است. حرکات مداوم و زیاد کف و مچ پا موجب آسیب رسیدن به فیبرهای عضلات تیبیالیس در محل اتصال به استخوان می شود. این حرکات مکرر و مداوم موجب اعمال کشش زیاد و بیش از حد بر روی محل اتصال عضله به استخوان شده و نتیجه آن پارگی های میکروسکوپی در آن ناحیه و در پریوست (پریوست پرده بافتی است که بر روی استخوان کشیده شده است) و بدنبال آن ایجاد التهاب است.

این وضعیت کار زیاد کشیدن از ساق معمولا وقتی ایجاد می شود که طریقه انجام ورزش به نوعی تغییر می کند. افزایش سرعت دویدن، بیشتر کردن مسافت دویدن و یا دویدن بر روی زمین سفت یا شیب دار میتواند این تغییرات را ایجاد کند. این وضعیت در دونده ها، کسانی که زیاد می رقصند و کسانی که درگیر فعالیت های بدنی شدید نظامی هستند بیشتر دیده میشود. کفش های نامناسب و یا آسیب دیده می توانند موجب این بیماری شوند. کشیدگی محل اتصال عضلات ساق به استخوان تیبیا می تواند در جلو یا پشت آن باشد .

شین اسپلینت(Shine splint)  قدامی یا جلویی بیشتر در کسانی ایجاد می شود که یک فعالیت ورزشی جدید که دویدن جزئی از آن است بخصوص ایستادن و شروع به حرکت های ناگهانی در آن وجود دارد را شروع کرده اند. دویدن در سرازیری، دویدن روی پنجه پا و دویدن با کفش هایی که کف و پاشنه قابل انعطاف خوبی ندارند میتواند موجب شین اسپلینت قدامی شود.

شین اسپلینت خلفی یا پشتی معمولا” به علت عدم تعادل در عضلات ساق و کف پا است. سفت و غیر قابل انعطاف بودن عضلات پشت ساق و یا وجود کف پای صاف می تواند عامل بوجود آورنده این بیماری باشد. در کف پای صاف با هر بار گذاشتن کف پا بر زمین عضله تیبیالیس خلفی تحت کشش قرار می گیرد و این کشش موجب میشود فیبرهای این عضله در محل اتصال به استخوان درشت نی تحت کشش قرار گرفته و موجب بروز علائم این بیماری شود.

شکستگی فشاری : بصورت شکستگی های ریز و مویی در استخوان های درشت نی و نازک نی تعریف می شود که ناشی از اعمال نیروهای مکرر و مداوم روی ساق در هنگام برخورد پا به زمین مثل دویدن های طولانی است. این درد معمولاً در پایین ساق حس می شود.

سندرم استرس داخلی: این سندرم هنگامی رخ می دهد که ماهیچه های قسمت داخلی ساق در محل اتصال به درشت نی دچار التهاب شوند.

سندرم کمپارتمان: فضای کمپاتمان فضایی است که حاوی عضلات ، اعصاب و عروق خاص می باشد و توسط بافت همبندی از گروه عضلانی مجاور جدا می شود. در درد ساق ، فضایی کمپارتمان مهمی داریم که عبارتند از: فضای کمپارتمان قدامی و خارجی، عضلات فضایی کمپارتمان قدامی سبب می شوند که انگشتان پا و پا را بتوانیم به سمت بالا بیاوریم و عضلات فضای کمپارتمان خارجی سبب می شوند بتوانیم کف پا را به سمت خارج بتوانیم حرکت دهیم. استفاده بیش از حد از این فضا ها  و عضلات آنها سبب درد عضلانی و به تبع آن درد ساق می شود.( عضلات ساق در چهار دسته قرار دارند و دور هر دسته پرده بافتی محکمی بنام فاشیا Fascia قرار دارد. هر دسته را یک کمپارتمان مینامند.)

علائم  درد ساق

در شکستگی فشاری درد مستقیماً روی استخوان درشت نی در جلوی قسمت تحتانی ساق حس می شود. درد ممکن است در صبح ها و بعد از برخاستن از خواب بیشتر شود. امکان دارد در لمس قسمت قدامی ساق در ناحیه تحتانی حساسیت وجود داشته باشد(در شکستگی استرسی درشت نی)

شکستگی فشاری نازک نی سبب درد در قسمت خارجی انتهای تحتانی ساق می شود.در سندرم استرس داخلی درد در ۳/۱ میانی ساق در سمت داخل استخوان درشت نی و روی عضلات وجود دارد در لمس عضلات داخل ساق حساسیت و درد تشدید گردد.

در سندرم کمپارتمان به علت التهاب عضله، عروق و اعصاب در داخل فضای کمپارتمان تحت فشار قرار می گیرند و امکان دارد در پا بی حسی و گزگز و یا سرد شدن پا رخ دهد. در این سندرم درد در قسمت خارجی ساق در ناحیه میانی و فوقانی ساق رخ می دهد.

 تشخیص  درد ساق

پزشک با معاینه محل درد شما و بررسی علائم شما و مثل گزگز یا سردی احتمالی پا به تشخیص نزدیک می گردد.

امکان دارد پزشک از شما بخواهد راه بروید و نحوه راه رفتن شما را بررسی کند و دلیل احتمال درد ساق پا  را حدس بزند.

گاهی نیاز به انجام رادیوگرافی یا اسکن استخوانی ساق وجود دارد تا احتمال شکستگی های استرسی بررسی گردد.

جهت رد سندرم کمپارتمان نیاز به اندازه گیری فشار فضای کمپارتمان می باشد برای این امر یک سوزن که به وسیله اندازه گیری فشار اتصال دارد وارد فضای کمپارتمان شده و فشار داخل فضا اندازه گیری می شود

درمان درد ساق

کاهش فعالیت های بدنی که موجب تشدید درد می شوند.

یخ درمانی: استفاده از یخ درمانی به مدت ۲۰ دقیقه هر ۴-۳ ساعت به مدت ۳-۲ روز تا رفع درد اولین خط درمان است.

ماساژ با یخ درمانی: بگذارید تا آب در داخل لیوان یخ بزند و سپس با ته فنجان یا لیوان روی محل را به مدت ۱۰-۵ دقیقه ماساژ بدهید.

داروها: استفاده از داروهای ضد التهابی مثل ایبوپروفن و آسپرین.

کفش مناسب: استفاده از کفش مناسب که از قوس داخلی کف پا حمایت داشته باشند  در کسانی که کف پای صاف دارند، بر کاهش درد ساق بسیار موثر است.

ورزش های توانبخشی مناسب: با نظر پزشک برای شما توصیه خواهد شد.

جراحی: در برخی موارد از سندرم کمپارتمان جراحی لازم است. با جراحی فشار داخلی کمپارتمان کاهش می یابد و فشار از روی عضله و عروق و اعصاب برداشته شده و درد رفع می گردد. در برخی موارد شکستگی فشاری درشت نی هم نیاز به جراحی وجود دارد.

لازم است در فاز بهبودی برخی از فعالیت ها را تغییر دهید یا آرام تر انجام دهید تا آسیب قبلی را تشدید نکنید. مثلاً می توانید به جای دویدن به شنا و دوچرخه سواری بپردازید. با بهبودی کامل می توانید به دویدن بپردازید اما با کفش مناسب و در سطوح نرم.

بازگشت به فعالیت نرمال

هر شخصی با سرعت متفاوتی بهبودی می یابد بطور کلی هر چه شروع درمان دیرتر انجام شود بهبودی هم دیرتر خواهد بود.

بازگشت یا سلامتی کامل به فعالیت وقتی است که این  ها را به ترتیب از بالا به پایین کسب کنید.بازگشت دامنه حرکت کامل در مفاصل مچ و زانو نسبت به سمت سالم. کسب قدرت عضلانی برابر در سمت آسیب دیده در مقایسه با سمت سالم. توانایی راه رفتن در خط مستقیم بدون درد یا لنگیدن.

 پیشگیری

استفاده از کفش مناسب که قوس داخلی کف پا را حمایت کند. در سطوح نرم بروید و از دویدن طولانی در سطوح سخت مثل آسفالت بپرهیزید. به آرامی بدن را گرم کنید و در این روند از حرکات کششی استفاده کنید. اعمال کشش روی عضلات جلو و پشت ساق در جلوگیری از درد ساق نقش موثری دارند. هرگز در حضور درد ساق به دویدن ادامه ندهید این امر به تشدید علائم و بهبودی دیررس می انجامد. بعد از بهبودی به آرامی و به تدریج بر حجم ورزش روزانه خود بیافزایید و دوباره فشار زیاد به ساق ها وارد نکنید.

دکتر ریحانی یساولی، جراح و متخصص ارتوپدی
متخصص ستون فقرات در تهران

Share →