Existing Post Image

علت دررفتگی مفصل شانه (SHOULDER DISLOCATION)

 

در این عارضه سر استخوان بازو در ناحیه شانه به دنبال حادثه ورزشی یا ضربه دیگری از کاسه خود در استخوان کتف خارج می‌شود . آسیب مسبب این حادثه ممکن است به صورت مستقیم به مفصل شانه وارد شود یا به صورت غیرمستقیم به دنبال زمین خوردن روی دست‌های باز به وجود آید .

علائم  در دررفتگی مفصل شانه (SHOULDER DISLOCATION)

 

به دنبال این اتفاق درد شدیدی در ناحیه کتف و شانه احساس می‌شود . حرکات مفصل شانه محدود و دردناک شده ، فرد اندام سمت مبتلا را حرکت نداده و به کسی نیز اجازه این کار را نمی‌دهد . بازو را با فاصله‌ای نسبت به تنه و چرخیده به خارج بی‌حرکت نگه داشته و معمولاً از دست مقابل جهت حفظ بی‌حرکتی کمک می‌گیرد . پزشک معالج با توجه به شرح حالی که از حادثه اخذ می‌کند و با مشاهده وضعیتی که فرد دست خود را در آن حالت نگه داشته است تشخیص را مطرح می‌سازد . در معاینه مشاهده می‌شود که کاسه مفصل در استخوان کتف خالی است . این ناحیه در سطح خارجی شانه در حالت طبیعی در اثر برجستگی سر استخوان بازو برجسته و مدور مشاهده می‌شود و در لمس نیز سر این استخوان در این ناحیه به دست می‌خورد . در دررفتگی شانه ، سر استخوان بازو از محل اصلی خود جابه‌جا شده و در جلو در جایی بی‌حرکت قرار می‌گیرد . در افراد چاق یا عضلانی به علت حجم زیاد بافت نرم در ناحیه شانه تغییرات ذکر شده در بالا به خوبی مشخص نمی‌باشد . تشخیص قطعی دررفتگی با رادیوگرافی ساده داده می‌شود و قبل از هر گونه اقدام درمانی انجام آن ضروریست .

درمان دررفتگی مفصل شانه (SHOULDER DISLOCATION)

 

هنگام دررفتگی وضعیت بوجود آمده  دردناک و آزاردهنده است . بهترین کار در این حالت به علت وضعیت قرارگیری بازو ، با فاصله نسبت به تنه ، قرار دادن بالشی زیر اندام سمت مبتلا  و تکیه دادن بازو روی آن می‌باشد . دررفتگی مفصل شانه (SHOULDER DISLOCATION) باید در کمترین زمان ممکن جااندازی شود . از  زمان‌های دور تاکنون روش‌های گوناگونی برای جااندازی این دررفتگی توصیف شده است . هدف همه این روش‌ها آن است که سر جابجا شده  استخوان بازو به داخل کاسه خود در مفصل شانه و در استخوان کتف برگردد . تکامل روش‌های جااندازی در طول زمان در جهت سهولت هر چه بیشتر این امر و کاهش آسیب‌ها و عوارض احتمالی همراه بوده است . امروز دیگر روش‌های قدیمی مانند روشی که در زمان بقراط حکیم برای جااندازی دررفتگی شانه استفاده می‌شد منسوخ شده است . هنگام جااندازی از داروهایی استفاده می‌شود که میزان درد و ناراحتی را به حداقل رسانده و با شل شدن عضلات و رفع اسپاسم و تنش این کار راحت‌تر انجام شده و احتمال عوارض کاهش پیدا کند . گاهی اقدامات به جااندازی با بی‌دردی و بی‌حسی داده شده موفق نبوده و نیاز به جااندازی در اتاق عمل جراحی و تحت بیهوشی عمومی یا اقدام به عمل جراحی جهت این امر می‌باشد .

روش متعارف برای جااندازی دررفتگی مفصل شانه (SHOULDER DISLOCATION) کدام است ؟

 

بیمار روی تخت دراز کشیده است . پارچه ای را لوله کرده و از زیر بغل سمت مبتلا و سر او رد می‌کنند . پزشک یا فردی که می‌خواهد دررفتگی را جا بیندازد در سمتی از تخت که شانه دررفته قراردارد می‌ایستد و فرد دیگری که در امر جااندازی کمک می‌کند در سمت مقابل تخت قرار می‌گیرد . برای جااندازی از یک طرف پزشک دست سمتی را که شانه‌اش دررفته است در دست گرفته و به سمت پایین و خارج می‌کشد و در سمت مقابل فرد کمک‌کننده دو سر پارچه‌ای را که از زیر بغل رد شده است را به صورت هم‌زمان در جهت عکس می‌کشد . این مانور باعث برگشتن سر استخوان بازو به داخل کاسه خود در مفصل شانه می‌شود .

مراقبت‌های پس از جااندازی دررفتگی مفصل شانه (SHOULDER DISLOCATION) چیست ؟

 

پس از یک جااندازی موفق درد بیمار رفع شده یا به شدت کاهش می‌یابد . سهولت حرکت در مفصل شانه نیز یک جااندازی موفق را تأیید می‌کند . پزشک معالج پس از جااندازی حس و حرکت در سمت مبتلا را به طور کامل معاینه می‌کند تا از عدم آسیب احتمالی به عروق و اعصاب در هنگام دررفتگی و یا جااندازی اطمینان حاصل کند . سپس مفصل شانه برای مدت سه هفته بی‌حرکت می‌شود . این مدت بی‌حرکتی فرصت لازم را برای ترمیم عناصر آسیب‌دیده در اطراف مفصل فراهم می‌سازد . گرچه بهبودی قطعی عناصر غضروفی پشتیبان به دنبال این مدت بی‌حرکتی قطعی نمی‌باشد ، عدم بی‌حرکتی می‌تواند با افزایش احتمال دررفتگی مکرر در مفصل شانه همراه گردد . برای بی‌حرکتی ، بازو را در کنار تنه قرارداده و با استفاده از بانداژی مانند بانداژ ولپو یا SLING & SWATHEدست را از مچ به گردن آویخته و بازو را به تنه بی‌حرکت می‌کنند . حرکت دادن انگشتان ، مچ دست و آرنج جهت اجتناب از خشکی مفاصل در این مدت تشویق می‌شود .پس از این مدت بی‌حرکتی ، فیزیوتراپی و حرکات ورزشی جهت رفع خشکی در مفصل و تقویت عضلات پیرامون شانه تجویز می‌گردد .

دررفتگی مفصل شانه (SHOULDER DISLOCATION) با چه عوارضی می‌تواند همراه باشد ؟

 

گاهی اوقات همراه با دررفتگی سر استخوان بازو قسمتی از سر استخوان که محل اتصال تعدادی از عضلات پیرامون شانه می‌باشد به علت کشیده شدن توسط عضلات حین دررفتگی دچار شکستگی یا به عبارت کندگی می‌شود . به این تکه استخوان توبروزیته بزرگ سر استخوان بازو می‌گویند . معمولاً هنگام اقدام به جااندازی ، این تکه استخوان نیز در جای قبلی خود قرار گرفته و پس از چند هفته بی‌حرکتی جوش می‌خورد و بهبود می‌یابد . ندرتاً ممکن است جابه‌جایی این قطعه پس از جااندازی دررفتگی مفصل شانه زیاد بوده یا این قطعه در حین جااندازی در مسیر قرار گرفته و مزاحم جا افتادن صحیح سر استخوان بازو گردد .در این موارد نیاز به عمل جراحی خواهد بود .

با احتمال کمتر ممکن است هم‌زمان با دررفتگی شانه ، استخوان بازو در قسمتی از تنه یا نزدیک به سر استخوان بازو در ناحیه‌ای که به آن گردن استخوان بازو می‌گویند دچار شکستگی بشود . این اتفاق معمولاً در حوادث با شدت بیشتر روی می‌دهد . در این موارد جااندازی با روش‌های توضیح داده شده در بالا به علت از بین رفتن امتداد محوری که کشش از طریق آن اعمال می‌شود معمولاً ناموفق بوده و نیاز به عمل جراحی جهت درمان دررفتگی شانه مطرح می‌شود .

اعصابی که از ستون مهره‌های گردنی منشأ گرفته‌ و در اندام فوقانی وظیفه تأمین حس و حرکت را در عضو مربوطه برعهده دارند از اطراف مفصل شانه عبور می‌کنند .این اعصاب در هنگام دررفتگی مفصل شانه (SHOULDER DISLOCATION) ممکن است دچار کشیدگی شده و عملکرد خود را از دست بدهند . در این موارد حس و حرکت در قسمتی از عضو که آن عصب وظیفه عصب دهی به آن‌ را برعهده داشته است از بین می‌رود . معمولاً این اختلال موقت بوده و پس از چند روز یا حداکثر چند هفته به طور کامل بهبود می‌یابد . احتمال آسیب کامل عصب و نیاز به اقدامات درمانی جدی‌تر با احتمال کمتر وجود دارد . شایع‌ترین اختلال حسی محتمل به دنبال دررفتگی شانه کاهش حس در پوست روی عضله شانه و سطح خارجی ساعد می‌باشد . ناتوانی در بالا بردن اندام از پهلو به علت از کار افتادن ماهیچه مسئول این کار شایع‌ترین اختلال حرکتی به دنبال آسیب اعصاب در دررفتگی شانه می‌باشد . ممکن است آسیب اعصاب به دنبال اقدام برای جااندازی دررفتگی مفصل شانه رخ دهد .

در سنین بالاتر عروق خونی به علت تصلب ، شکننده می‌باشند . شریان اصلی تغذیه‌کننده اندام فوقانی از زیر بغل رد می‌شود .ندرتاً هنگام دررفتگی مفصل شانه یا اقدام به جااندازی ، این شریان به علت شکنندگی دچار آسیب شده و نیاز به درمان اورژانس برای ترمیم شریان  پیدا می‌کند .

دررفتگی مکرر مفصل شانه

 

در دررفتگی مفصل شانه (SHOULDER DISLOCATION) ، سر استخوان بازو هنگام خارج شدن از کاسه خود در استخوان کتف ، کپسول مفصلی و عناصر پشتیبان خود را در پیرامون مفصل آسیب می‌زند . عدم بهبودی کامل کپسول مفصلی و غضروف پشتیبان امکان دررفتگی  مجدد مفصل شانه را با حادثه‌ای به‌مراتب خفیف‌تر فراهم می‌سازد . گاهی هنگام دررفتگی مفصل شانه عبور سر استخوان بازو  از مجاورت لبه کاسه مفصل باعث می‌شود این لبه در سر استخوان بازو  یک فرورفتگی به وجود بیاورد .اگر فرورفتگی ایجاد شده بزرگ باشد  در موقعیت‌های خاصی از قرارگیری اندام فوقانی ، این فرورفتگی در مجاورت لبه کاسه قرار گرفته و امکان دررفتگی مجدد را تسهیل می‌کند . به دنبال دررفتگی مفصل شانه (SHOULDER DISLOCATION) بی‌حرکت کردن بازو به تنه به مدت سه هفته امکان ترمیم عناصر آسیب‌دیده را فراهم کرده و احتمال دررفتگی مجدد را کاهش می‌دهد ولی البته منتفی نمی‌سازد . دررفتگی مکرر در مفصل شانه در جوان‌ها بیشتر روی می‌دهد و در سنین بالا با این عارضه کمتر روبرو می‌شویم . تکرار دررفتگی در مفصل شانه باعث آسیب به عناصر مفصلی شده و به‌تدریج تخریب مفصل را به همراه خواهد داشت . به همین خاطر دررفتگی مکرر مفصل شانه نیازمند عمل جراحی می‌باشد .

دررفتگی خلفی مفصل شانه( SHOULDER DISLOCATION  POSTERIOR )

 

 معمولاً سر استخوان بازو در دررفتگی مفصل شانه (SHOULDER DISLOCATION) ، به سمت جلو جابه‌جا شده و به آن دررفتگی قدامی می‌گویند . ندرتاً سر استخوان بازو هنگام دررفتگی به سمت عقب جابجا می‌شود . فرق عمده این نوع دررفتگی وضعیت قرارگیری دست پس از دررفتگی می‌باشد .در دررفتگی قدامی فرد بازوی خود را با فاصله نسبت به تنه نگهداشته و با دست مقابل از آن محافظت می‌کند . در حالی که در دررفتگی خلفی ، بازو در کنار تنه قرار داشته و به سمت داخل چرخیده است . لذا در صورت عدم دقت ، از شکل ظاهری وضعیت قرارگیری دست نمی‌توان پی به دررفتگی برد . در این وضعیت رادیوگرافی ساده به‌عمل آمده در وضعیت رخ معمولاً طبیعی به نظر رسیده و اگر در زوایای دیگری اقدام به عکس‌برداری نشود یا سی‌تی‌اسکن گرفته نشود این عارضه تشخیص داده نمی‌شود . این نوع دررفتگی که در بسیاری از اوقات بر اثر برق گرفتگی یا تشنج به‌وجود می‌آید ممکن است در روزها و حتی هفته‌های اول تشخیص داده نشده و درمان را  به علت تأخیر با مشکل روبه‌رو سازد .

آیا برای جااندازی دررفتگی مفصل شانه (SHOULDER DISLOCATION) عجله‌ای هست ؟

 

صرف‌نظر از درد آزاردهنده‌ای که بدون جااندازی کامل التیام پیدا نمی‌کند ، قانون کلی در مورد کلیه دررفتگی هایی مفاصل این است که جااندازی باید در کمترین زمان ممکن صورت پذیرد . در مفصل دو استخوان مجاور در کنار یکدیگر قرار گرفته و سطوح غضروفی این دو استخوان در داخل پوشش کپسول مفصلی در تماس با هم حرکت می‌کنند . تغذیه سلول‌های غضروفی در مفصل از طریق جریان خون نبوده و توسط مایع مفصلی که در داخل مفصل جریان دارد تامین می‌شود . در دررفتگی سلول‌های غضروفی از منبع تغذیه خود محروم می‌گردند.تأخیر در جااندازی می‌تواند تأثیر  غیرقابل برگشتی در حیات سلول‌های غضروفی و سلامت غضروف مفصلی بر جای بگذارد .

نکته مهم دیگر اینست که هرچه جااندازی با تأخیر بیشتری صورت پذیرد این اقدام مشکل‌تر می‌شود و شانس موفقیت آن کمتر خواهد بود . اگر این مدت طولانی شود سر استخوان در رفته دچار پوکی شده و تلاش برای جااندازی با خطر شکستگی استخوان همراه خواهد بود . احتمال آسیب عروق و اعصاب نیز در این موارد افزایش پیدا می‌کند . در صورت عدم موفقیت برای جااندازی در این موارد دیر تشخیص داده شده اقدام به عمل جراحی نیاز خواهد بود .

دکتر ریحانی یساولی، جراح و متخصص ارتوپدی
متخصص ستون فقرات در تهران

Tagged with:  
Share →