Existing Post Image

خشکی مفصل شانه علت‌های گوناگونی می‌تواند داشته باشد . میزان محدودیت در حرکات مفصل شانه متغیر است . انجماد مفصل شانه یا شانه یخ زده (FROZEN SHOULDER) یکی از علل شایع خشکی شانه می‌باشد . درباره علت خشکی شانه، علائم بالینی ، تشخیص و درمان خشکی شانه در مبحث دیگری به‌تفصیل صحبت شده است . به‌طورکلی به هر علتی مفصل شانه بی‌حرکت شود پس از مدتی عارضه خشکی به‌وجودآمده و دامنه حرکات مفصل کاهش پیدا می‌کند . این وضعیت در سنین بالاتر به‌مراتب شایع‌تر بوده و حتی پس از مدت کوتاهی بی‌حرکتی ، حرکات مفصل محدود می‌شود . لذا در مواردی که به‌هر علت نیاز است مفصل شانه بسته و بی‌حرکت شود ، باید مدت زمان آن تا جایی که می‌شود کاهش پیدا کرده و در کوتاه‌ترین زمان ممکن حرکات مفصل آغاز گردد . این مطلب در مورد کلیه آسیب‌های مفصل شانه اعم از شکستگی‌های ترقوه ، کتف و بازو صادق می‌باشد . در مواردی نیز که به علت آسیب‌ها یا شکستگی‌هایی در قسمت‌های تحتانی اندام در آرنج و مچ دست ، اقدام به بی‌حرکتی یا گچگیری در آن نواحی می‌گردد ، حرکات مفصل شانه به صورت هم‌زمان تشویق و تأکید می‌گردد . در آرتروز شانه یا ساییدگی مفصل شانه نیز به علت تخریب مفصل حرکات محدود و دردناک است . در این بیماران نیز نرمش‌های کششی به بهبود وضعیت ، افزایش دامنه حرکات و کاهش درد کمک مؤثری می‌کند .

نرمش‌های توصیه شده در خشکی مفصل شانه عمدتاً حرکات کششی می‌باشند . در این نرمش‌ها ، ماهیچه‌ها در پیرامون شانه باید در حال استراحت و بدون انقباض بوده تا حرکات کششی بدون مواجهه با مقاومتی روی بافت نرم اطراف شانه اعم از کپسول مفصلی ، لیگامان ها و تاندون ها تأثیر کرده و باعث کمک در رفع خشکی در مفصل گردد . رعایت نکات زیر ، قبل و هنگام انجام نرمش ها ضروری بوده ، دانستن و انجام آن‌ها در نتیجه بخشی برنامه ورزشی طراحی شده بسیار مهم است :

1 این حرکات باید حداقل روزی سه بار انجام شوند . در ابتدا مدت زمان اختصاص یافته در هر نوبت کمتر بوده و هر حرکتی به تعداد کم انجام می‌شود . به تدریج می‌توان مدت زمان صرف شده در هر نوبت را افزایش داده و تعداد دفعات انجام هر حرکت را بیشتر کرد .

2 قبلاً از شروع فعالیتها توصیه می‌شود از دوش آب گرم یا کمپرس آب گرم استفاده شود . این کار با کاهش انقباضات عضلانی تأثیر حرکات کششی را افزایش می‌دهد . استفاده از داروهای ضدالتهاب غیرکورتونی نیم تا یک ساعت قبل از شروع حرکات با کاهش درد توانایی فرد در انجام حرکات را افزایش می‌دهد .

3 هیچ یک از حرکات نباید به صورت ضربه‌ای ، با خشونت و نیروی زیاد انجام شود . بلکه باید کلیه حرکات ممتد و پیوسته بوده و با نیرویی متناسب و متعادل انجام شود .

4 اگر حرکتی با درد زیاد همراه باشد ، می‌توان از شدت و مدت زمان انجام آن حرکت کاست یا به طور موقت آنرا متوقف کرد و پس از چند روز دوباره آن را به مجموعه حرکات دیگر اضافه نمود .

5 نتیجه‌گیری از حرکات کششی در بهبود دامنه حرکتی مفصل شانه پدیده‌ای زمان بر است . در بسیاری از اوقات اولین آثار بهبودی پس از شش هفته شروع حرکات و نرمش ها ظاهر می‌شود . لذا استمرار و پیگیری برای نتیجه‌گیری از حرکات کششی در افزایش دامنه حرکتی مفصل شانه بسیار ضروری است .

6 در شکستگی‌ها زمان شروع این نوع حرکات و شدت نیروی به‌کاررفته وابسته به وضعیت جوش خوردن شکستگی بوده و باید توسط پزشک معالج هدایت و تنظیم گردد .

7 بهبود دامنه حرکتی را می‌توان به صورت روزانه ارزیابی و ثبت کرد . به عنوان مثال می‌توان دیواری را مدرج کرده و میزان بالا رفتن دست را در آن نقطه ای که انگشتان دست می‌تواند تا آن اندازه روی دیوار بالا برود ثبت نمود . مشاهده سیر بهبودی به صورت عینی مشوق ادامه تلاش برای بهتر کردن آن خواهد بود . گاهی بلافاصله پس از پایان فعالیت‌های کششی دامنه حرکت بهتر می‌شود ولی پس از مدت کوتاهی خشکی دوباره برگشته و محدودیت افزایش پیدا می‌کند . در این موارد نباید ناامید شد و حرکات باید به صورت منظم و با پشتکار ادامه یابد .

8 انجام حرکات کششی محدودیتی از نظر مکانی ندارد . لذا آن‌ها را می‌توان در منزل ، پارک ، محل کار و حتی در مسیر انجام داد .

9 انجام دادن حرکات کششی در استخر آب گرم و آب درمانی مؤثر بوده و در کنار حرکات دیگر قویاً توصیه می‌شود .

حرکاتی که در زیر به آن‌ها اشاره می‌شود ، به ترتیب از حرکات سبک‌تر شروع شده و به حرکات سنگین‌تر ختم می‌شود . انجام دادن هر یک از آن‌ها و مدت زمان اختصاص‌یافته به هر یک در هر یک از مشکلات مفصل شانه با نظر پزشک معالج هدایت و تنظیم می‌گردد .

1 حرکات پاندولی و حرکات چرخشی دورانی : این حرکات سبک‌ترین تمرینات حرکتی مفصل شانه می‌باشند . در این حرکات کمترین فشار روی مفصل شانه می‌آید . ازآنجاکه تمرینات باید از حرکات سبک شروع شوند ، نخستین حرکاتی که پس از یک دوره بی‌حرکتی آموزش داده شده و به آن پرداخته می‌شود ، این حرکات هستند . در مواردی نیز که هنوز نیاز به بی‌حرکتی در مفصل شانه وجود دارد با نظر پزشک معالج گاهی چند نوبت در روز بانداژ بازشده و این حرکات انجام می‌شوند .

برای این حرکات فرد از کمر خم شده و با این کار اندام فوقانی که در کنار تنه قرار دارد فاصله می‌گیرد سپس مانند پاندول ساعت به جلو و عقب و راست و چپ حرکت می‌کند . هنگام این حرکات ماهیچه‌ها شل و بدون انقباض بوده و مفصل آرنج باز است . سپس در همان وضعیت که کمر خم و اندام آویزان است حرکات چرخشی در جهت عقربه‌های ساعت و سپس در خلاف جهت عقربه‌های ساعت به تعدادی انجام می‌شود . در مواردی که هنوز شکستگی استخوان به طور کامل جوش نخورده است بخصوص در سنین بالا برای پیشگیری از خشکی مفصل این حرکات تحت نظر پزشک توصیه می‌شوند .

2 راه رفتن با انگشت روی دیوار : در این حرکت رو به روی دیوار ایستاده ، انگشتان خود را روی دیوار قرار داده و با حرکات انگشتان روی دیوار به سمت بالا حرکت انجام می‌شود و با این کار حرکت کششی به سمت جلو صورت می‌پذیرد . به‌صورت مشابه می‌توان از پهلو در کنار دیوار قرار گرفته‌ و به همان صورت توضیح داده شده با انگشتان روی دیوار به سمت بالا حرکت کرد . میزان موفقیت روزانه در بالا بردن انگشتان را از جلو و از پهلو می‌توان روی دیوار با علامتی ثبت کرد و با این کار سیر بهبودی وضعیت را پیگیری نمود .

3 در انجام حرکات کششی استفاده از دست مقابل به عنوان یک ابزار کمکی می‌تواند کمک شایانی بنماید . برای بالا بردن دست از جلو می‌توان با دست مقابل مچ دست سمت مبتلا را گرفته‌ و آن را به سمت بالا حرکت داد . به‌ صورت مشابهی می‌توان به پشت دراز کشیده و با دست سالم آرنج سمت مبتلا را گرفته و به سمت بالا و عقب جابه‌جا کرد . باید دقت شود که این حرکات نباید به صورت ضربه‌ای و با خشونت انجام شوند بلکه باید با یک نیروی متعادل و به صورت مستمر صورت پذیرد .  حرکت مشابه دیگر آن است که کنار میزی از پهلو روی صندلی نشسته ، بازو و آرنج خود را روی میز قرار داده و با خم شدن به جلو باعث کشش مفصل شانه در جهت قدام گردید.

4 برای کشش اندام به سمت داخل نیز می‌توان از دست مقابل استفاده کرد . به این صورت که با دست سالم مچ دست یا آرنج سمت مبتلا را گرفته و به سمت تنه می‌کشیم . برای کشش مفصل شانه به سمت خارج می‌توان دستگیره دری را با دست مبتلا گرفته و باتنه به سمت خارج چرخید . برای تمرین چرخش مفصل شانه به سمت داخل می‌توان تکه پارچه ای را با دست سالم از پشت تنه آویخت ، ساعد سمت مبتلا پشت تنه قرار گرفته ، پارچه آویخته را در دست می‌گیرد سپس با دست سالم پارچه را کشیده و با این کار به کشش مفصل شانه در جهت چرخش به داخل کمک می‌شود .

5 استفاده از یک چوب دستی در حرکات چرخشی مفصل شانه کمک شایانی می‌کند . به این صورت که دوسر چوب‌دستی را با دو دست گرفته و با هدایت دست سالم می‌توان حرکت سمت مبتلا را در کلیه جهات هدایت کرد . با این کار می‌توان مفصل شانه را به جلو و عقب ، خارج و داخل ، چرخش به خارج و چرخش به داخل تحت کشش قرار داد .

6 ابزارهای کمکی دیگری نیز برای تمرینات کششی مفصل شانه وجود دارند . این ابزارها را می‌توان در خانه مستقر کرده و برای تمرینات کششی مورد استفاده قرار داد . یکی از آن‌ها قرقره ای است که به سقف آویزان می‌شود ، طنابی از داخل آن رد شده و با دو دست دو سر طناب گرفته می‌شود . کشیدن یک سر طناب با استفاده از دست سالم ، باعث کشش در مفصل شانه سمت مبتلا می‌شود و به‌تدریج دامنه حرکات آن را افزایش می‌دهد . ابزار دیگر چرخ‌های بزرگ یا کوچک به شکل فرمان ماشین بوده و دسته‌ای دارند . فرد دسته را گرفته و با چرخش فرمان ، به کشش در مفصل شانه و افزایش دامنه حرکات آن کمک می‌کند .

7 در مواردی که محدودیتی در میزان فشار روی مفصل شانه وجود نداشته باشد و معمولاً پس از طی مراحلی از بهبودی و افزایش نسبی دامنه حرکت قابل انجام است ، آویزان شدن با دو دست از بارفیکس می‌باشد

دکتر ریحانی یساولی، جراح و متخصص ارتوپدی
متخصص ستون فقرات در تهران

Tagged with:  
Share →