Existing Post Image

علت خشکی در مفصل آرنج

عدم توانایی در باز و بسته کردن مفصل آرنج می‌تواند علت‌های گوناگونی داشته باشد . مانند بسیاری از مفاصل دیگر اگر مفصل آرنج برای مدتی بی‌حرکت بماند ، حالت خشکی پیدا کرده و خم و راست شدن آن دچار محدودیت می‌شود . در مواردی که مفصل آرنج دچار آسیب نیز شده و شکستگی یا دررفتگی آرنج و پیرامون آن اتفاق افتاده باشد احتمال خشکی به دنبال بی‌حرکتی به‌مراتب بیشتر بوده و در زمان زودتر اتفاق خواهد افتاد . بیماری‌های مفصلی مانند آرتروز ( ساییدگی مفصل ) و روماتیسم مفصلی از علل دیگر التهاب و خشکی در مفصل آرنج می‌باشند . گاهی به عللی در بافت نرم و ماهیچه‌های پیرامون مفصل آرنج کلسیم رسوب کرده و استخوان سازی اتفاق می‌افتد . این بافت جدید استخوانی بین استخوان‌های دو سوی آرنج پل زده و باعث خشکی و محدودیت حرکت در مفصل آرنج می‌گردد . گرچه این اتفاق ممکن است در مفصل لگن ( هیپ ) نیز اتفاق می‌افتد ولی در مفاصل دیگر معمول نبوده و پدیده نادری محسوب می‌شود . پدیده استخوان سازی در مفصل آرنج می‌تواند به دنبال آسیب‌های مفصلی مانند شکستگی‌ها و دررفتگی ها و عملهای جراحی مفصل آرنج روی دهد . آسیب‌های دیگر مانند آسیب شدید سر و ستون مهره‌ها و سوختگی های وسیع از علل دیگر استخوان سازی در مفصل آرنج می‌باشند . مانند هر مفصل دیگری اگر شکستگی‌های پیرامون مفصل آرنج در جای خود نبوده و با فاصله و جابجایی جوش بخورند یا اگر به دنبال شکستگی تغییری در امتداد محور مفصلی پدیدار شود ، مفصل آرنج در حرکات خود دچار محدودیت خواهد شد .

دامنه عملکردی حرکات مفصل آرنج چیست ؟

در حالت طبیعی مفصل آرنج به طور کامل بازشده و استخوان‌های ساعد و بازو در امتداد یکدیگر قرار می‌گیرند . در برخی از افراد بخصوص در خانم‌ها و کسانی‌که دچار شلی در لیگامانها می‌باشند ، مفاصل و از جمله مفصل آرنج بیش‌ازاین اندازه نیز باز می‌شوند . در هنگام بسته شدن به طور معمول استخوان‌های ساعد و بازو به طور کامل روی یکدیگر قرار گرفته و زاویه‌ای در حدود 150 درجه می‌سازند .در خشکی مفصل آرنج تمام تلاش به‌عمل می‌آید تا دامنه حرکات تا جای ممکن بهتر شده و به وضعیت طبیعی اولیه نزدیک شود . اما اشاره به این نکته ضروری است که دامنه عملکردی حرکات مفصل آرنج بین 30 و 130 درجه می‌باشد . این بدان معنی است که اگر باز و بسته شدن مفصل در حد فوق و کمتر از حالت طبیعی باشد ، علیرغم محدودیت در حرکات ، فرد قادر خواهد بود نیازهای خود را با استفاده از دست به طور کامل برآورده سازد . در این دامنه بازشدن آرنج به آن اندازه است که دسترسی محیطی کافی فراهم می‌سازد و در هنگام خم شدن نیز دست به راحتی به دهان می‌رسد .

حرکت دیگری که آرنج نیز در آن نقش دارد ، چرخش ساعد می‌باشد . به این معنی که با این چرخش در یک انتها کف دست رو به بالا قرار گرفته و در انتهای دیگر با 180 درجه چرخش ساعد ، کف دست رو به زمین قرار می‌گیرد . برای این حرکت استخوان زند زبرین روی استخوان زند زیرین می‌چرخد و برای یک چرخش کامل سلامت این دو استخوان بخصوص استخوان زند زبرین از ابتدای آن در آرنج  تا انتهایش در مفصل مچ دست ضروری است .

 پیشگیری در خشکی مفصل آرنج :

ازآنجاکه مفصل آرنج از مفاصل مستعد خشکی زودرس می‌باشد ، یکی از اقدامات مهم پیشگیری از این عارضه پیش از پیدایش آن می‌باشد . لذا پزشک معالج بر اساس تجارب خود از بیحرکت کردن غیرضروری مفصل آرنج قویاً پرهیز کرده و به دنبال آسیب‌ها در زودترین  زمان ممکن حرکات مفصل آرنج را آغاز می‌نماید . در شکستگی‌ها و دررفتگی های آرنج و پیرامون آن رسیدن به بهترین نتیجه حاصل یک قضاوت بالینی صحیح می‌باشد تا از یک سو برای مدت زمان لازم ، آن میزان بیحرکتی مورد نیاز تأمین شود تا از عوارض احتمالی ناشی از حرکات زودرس پرهیز گردد و از سوی دیگر در زودترین زمان ممکن حرکات مفصل به میزان و شدت تنظیم شده‌ای آغاز گردد تا خشکی مفصل به کمترین میزان ممکن کاهش پیدا کند . در موارد نیاز به عمل جراحی نیز نکاتی در مورد زمانبندی و تکنیک جراحی وجود دارد که در اجتناب از خشکی احتمالی  پس از جراحی نقش مهمی دارند . مطالعاتی در مورد استخوان سازی پیرامون مفصل و روش‌های پیشگیری از آن صورت گرفته است . در کسانی‌که به علتی مستعد این عارضه می‌باشند مشاهده شده است که پرتودرمانی و استفاده از داروی ایندومتاسین در مراحل زودرس و برای پیشگیری می‌تواند مؤثر باشد . گرچه این مطالعات بیشتر در مورد مفصل لگن بوده است ولی همان اصول می‌تواند در مورد مفصل آرنج نیز صادق باشد . در مورد بیماری‌های التهابی مانند روماتیسم مفصلی باید در وهله اول نسبت به درمان بیماری اولیه و التهاب مفصلی با دارو و گاهی تزریق موضعی کورتون اقدام نمود .

نکاتی در مورد نرمش های کششی مفصل آرنج :

برای درمان خشکی مفصل آرنج روش‌های مختلفی وجود دارد . حرکت‌های کششی می‌تواند در بهبودی این عارضه نقش اساسی و بسیار مؤثری داشته باشند . این حرکات باید در زودترین زمان ممکن زیر نظر پزشک معالج و به میزان و شدتی که او توصیه می‌کند آغاز شود .دانستن و رعایت نکات ذیل در انجام این حرکات و نتیجه بخشی آن‌ها بسیار مهم است :

1 این حرکات باید حداقل روزی سه بار انجام شوند . در ابتدا مدت زمان اختصاص یافته در هر نوبت کمتر بوده و هر حرکتی به تعداد کم انجام می‌شود . به تدریج می‌توان مدت زمان صرف شده در هر نوبت را افزایش داده و تعداد دفعات انجام هر حرکت را بیشتر کرد .

2 قبل از شروع فعالیتها توصیه می‌شود از دوش آب گرم یا کمپرس آب گرم استفاده شود . این کار با کاهش انقباضات عضلانی تأثیر حرکات کششی را افزایش می‌دهد . استفاده از داروهای ضدالتهاب غیرکورتونی نیم تا یک ساعت قبل از شروع حرکات با کاهش درد ، توانایی فرد در انجام حرکات را افزایش می‌دهد .

3 هیچ یک از حرکات نباید به صورت ضربه‌ای ، با خشونت و نیروی زیاد انجام شود . بلکه باید کلیه حرکات ممتد و پیوسته بوده و با نیرویی متناسب و متعادل انجام شود .

4 اگر حرکتی با درد زیاد همراه باشد ، می‌توان از شدت و مدت زمان انجام آن حرکت کاست یا به طور موقت آنرا متوقف کرد و پس از چند روز دوباره آن را به مجموعه حرکات دیگر اضافه نمود .

5 نتیجه‌گیری از حرکات کششی در بهبود دامنه حرکتی مفصل شانه پدیده‌ای زمان بر است . در بسیاری از اوقات اولین آثار بهبودی پس از چند هفته شروع حرکات و نرمش ها ظاهر می‌شود . لذا استمرار و پیگیری برای نتیجه‌گیری از حرکات کششی در افزایش دامنه حرکتی مفصل شانه بسیار ضروری است .

6 در شکستگی‌ها زمان شروع این نوع حرکات و شدت نیروی به‌کاررفته وابسته به وضعیت جوش خوردن شکستگی بوده و باید توسط پزشک معالج هدایت و تنظیم گردد .

7 انجام حرکات کششی محدودیتی از نظر مکانی ندارد . لذا آن‌ها را می‌توان در منزل ، پارک ، محل کار و حتی در مسیر انجام داد .

8 انجام دادن حرکات کششی در استخر آب گرم و آب درمانی مؤثر بوده و در کنار حرکات دیگر قویاً توصیه می‌شود .

نرمشهای کششی مفصل آرنج :

الف – در زمانی که مفصل آرنج به هر علتی بی‌حرکت شده است ، در صورت امکان حرکات شانه و مچ دست توصیه شده و تشویق می‌گردد . ازآنجاکه عضلات ساعد و بازو در یک سو به مفصل آرنج ختم می‌شوند و در سوی دیگر تا مفصل شانه و مچ دست امتداد پیدا می‌کنند ، این حرکات با ایجاد کشش و انقباض در عضلات منتهی به آرنج به پیشگیری از خشکی در این مفصل کمک می‌کنند . پس از پایان دوره بی‌حرکتی نیز این حرکات در کنار حرکات مفصل آرنج به بهبود خشکی و افزایش دامنه حرکات مفصل کمک می‌کنند .

در مچ دست می‌توان شیء نرمی را در مشت گرفته و مرتب آن را فشرد . برای این منظور می‌توان از توپ تنیس ، موم نرم ، خمیر بازی بچه‌ها یا فنرهایی که به همین منظور ساخته شده و در دسترس می‌باشند استفاده کرد . حرکت دیگر در مچ دست خم کردن مرتب آن به جلو و چرخش آن به عقب می‌باشد . در حرکت دیگری می‌توان انگشت‌ها را به یکدیگر نزدیک کرده به‌نحوی‌که نوک آن‌ها در تماس با یکدیگر قرار بگیرند در این وضعیت انگشتان در داخل کشی قرار می‌گیرند و انگشتان در برابر مقاومت کش باز می‌شوند . اگر یک کش نیروی کافی در برابر بازشدن انگشتان فراهم نسازد می‌توان از دو عدد کش برای این منظور استفاده کرد .

ب – در مفصل شانه نیز حرکاتی که باعث کشش در عضلات دو سر در قدام بازو وسه سر در خلف بازو می‌شوند ، به پیشگیری و درمان خشکی مفصل آرنج کمک می‌کنند . برای ایجاد کشش در ماهیچه سه سر بازویی می‌توان بازو را به نحوی بالا برد که ساعد سمت مبتلا پشت سر قرار گیرد . در این وضعیت با دست مقابل مچ دست یا آرنج سمت مبتلا را گرفته و به داخل می‌کشیم . همه این حرکات باید با نظر و توصیه پزشک معالج صورت پذیرد تا اگر عارضه مفصل آرنج هنوز به‌طور کامل بهبود پیدا نکرده است صدمه ایجاد نشود  .

ج – برای تمرین خم و راست کردن مفصل آرنج فرد روی صندلی و مقابل میزی می‌نشیند و آرنج خود را روی آن قرار می‌دهد . اگر میز ارتفاع کافی نداشته باشد از یک یا چند کتاب قطور برای تأمین ارتفاع موردنظر استفاده می‌شود . در وضعیتی که آرنج روی میز یا کتاب قرار دارد فرد با نیروی خود و بدون کمک دست مقابل یا فرد دیگر  تلاش می‌کند آرنج خود را باز کرده و دست خود را به میز برساند . این حرکت باید به صورت ممتد و پیوسته انجام شده و تا عدد ده شمرده شود و از ضربه و حرکات ناگهانی پرهیز گردد . گاهی ممکن است فرد به صورت ناخودآگاه در تلاش برای بازکردن آرنج و رساندن دست به میز شانه خود را به‌صورت جبرانی بالا ‌آورد . با این کار طبیعتاً بدون فشار برای باز شدن آرنج دست به میز می‌رسد ولی نتیجه مطلوب حاصل نمی‌شود . در ادامه این حرکت در وضعیتی که آرنج همچنان روی میز قرار دارد با همان روش توضیح داده شده آن را خم کرده و تلاش می شود دست به شانه نزدیک شود . برای رسیدن به نتیجه مطلوب باید این دو حرکت روزانه و به کرات تکرار گردد . مشابه حرکات توضیح داده شده می‌توان بطری نوشابه ای  را در دست گرفت و به همان شکلی که آرنج روی میز قرار گرفته است تلاش شود در یک انتها بطری نوشابه به روی میز برسد و در سوی دیگر به دهان و شانه نزدیک شود . پس از گذشت مدتی ، با رفع التهاب و اجازه پزشک معالج می‌توان در هنگام انجام این حرکات از دست مقابل به عنوان نیروی کمکی بهره گرفت .

د – برای افزایش دامنه چرخش ساعد نیز می‌توان از حرکات کششی استفاده کرد . در این تمرین در یک انتها ساعد چرخیده و کف دست رو به آسمان قرار می‌گیرد و در سوی دیگر ، ساعد در جهت مقابل چرخیده و کف دست رو به زمین می‌ماند . به‌صورت مشابه می‌توان دست را مشت کرده و انگشت شست را باز نگه داشت یا این که چوب‌دستی یا خط‌کشی را در دست گرفت و با چرخش ساعد جهت انگشت شست یا خط‌کش  را در یک انتها به سمت چپ و در انتهای دیگر به سمت راست چرخانید . در این حرکات باید دقت شود که آرنج به تنه چسبیده باشد در غیر این صورت ممکن است فرد به صورت ناخودآگاه به جای چرخش ساعد از شانه خود کمک بگیرد و هدف مورد نظر تأمین نگردد .

در زمانی که دیگر هیچ‌گونه محدودیتی در میزان فشاری که به مفصل آرنج باید وارد شود وجود نداشته باشد فرد می‌تواند وزنه ای را در دست گرفته و با آن راه برود یا با دستان خود از جایی آویزان بشود . با این کار وزنه یا وزن خود فرد به بازشدن مفصل آرنج کمک خواهد کرد .

روشهای دیگر درمان خشکی مفصل آرنج :

علاوه بر حرکات کششی پزشک معالج از روش‌های دیگری نیز برای بهبود دامنه حرکات مفصل آرنج بهره می‌گیرد . یکی از این روش‌ها استفاده از آتل بندی و گچگیریهای متوالی می‌باشد . در این روش آرنج مبتلا در حداکثر میزان اصلاح‌شده آتل بندی یا گچگیری می‌شود . پس از مدتی آتل یا گچ فوق بازشده اصلاح بیشتری گرفته می‌شود و مجدداً آتل یا گچ در وضعیت بهتر شده گرفته می‌شود . و این کار چند بار تا رسیدن به حداکثر اصلاح ممکن تکرار می‌گردد . آتلهای دینامیکی نیز برای این منظور ساخته شده است . فنری که در این آتل‌ها تعبیه شده است فشار دائمی در جهت اصلاح به مفصل آرنج وارد می‌آورد . دستگاهی به نام CPM وجود دارد که پس از عمل‌های جراحی زانو و آرنج مورد استفاده قرار می‌گیرد . این دستگاه مفصل را به‌صورت پیوسته به میزانی که تنظیم شده است مرتب خم و راست می‌کند و از خشکی آن پس از جراحی جلوگیری می‌نماید . فیزیوتراپی و کار درمانی نیز هر یک به نوبه خود در بهبود دامنه حرکات کمک‌کننده هستند .

در مواردی که هیچیک از روش‌های توضیح داده شده در بالا منجر به بهبود حرکات آرنج نگردد از عمل جراحی برای این منظور استفاده می‌شود . عمل جراحی به دو روش باز و آرتروسکپیک صورت می‌پذیرد . طی عمل جراحی چسبندگی های بافت نرم اعم از کپسول مفصلی و لیگامان ها آزاد می‌گردند .

دکتر ریحانی یساولی، جراح و متخصص ارتوپدی
متخصص ستون فقرات در تهران

Tagged with:  
Share →