بیماران مبتلا به تنگی کانال نخاعی ، مدتی پس از ایستادن یا راه رفتن دچار درد شدید و افزایش یابنده در ناحیه باسن ، ران و عضلات ساق پا در یک طرف یا دو طرف می شوند. تنگی کانال نخاع می تواند منتشر باشد یعنی کل ستون مهره‌های کمری را مبتلا کند یا موضعی باشد و یا در یک ناحیه از ستون فقرات باشد . شایع ترین محل تنگی کانال نخاعی ، ناحیه کمری و سپس گردنی است. تنگی کانال نخاعی بر حسب محل ایجاد به سه دسته تقسیم می‌شود 1- نوع مرکزی یعنی تنگی در قسمت مرکزی یا وسط کانال نخاعی ایجاد می شود 2- نه کناری یعنی در قسبت جانبی مهره ( Lateral recerres ) تنگی وجود دارد3- تنگی سوراخ بین مهره‌ای ( Foraminal ) یعنی سوراخ بین مهره ای تنگ می‌شود .

post_image

اتیولوژی تنگی کانال نخاعی
شایع ترین علت تنگی کانال نخاعی آرتریت غیر اختصاصی یا دژنراتیو است. علل دیگر شامل آکندروپلازی ، شکستگی کانال نخاعی ،کیفوز ، اسکولیوز و اسپوندیلولیستزین هستند.
آسیب شناسی تنگی کانال نخاعی
قطر کانال نخاعی در افراد مختلف متفاوت است. شکل مقطع عرضی نیز در افراد مختلف متفاوت است . به طوری که در بعضی به شکل گرد و بعضی به شکل بیضی است . در بعضی از افراد کانال نخاعی به شکل مثلث است . این افراد دچار تنگی مادرزادی کانال نخاعی هستند. یعنی به طور مادرزادیکانال نخاعی باریکتر یا تنگ تر از معمول می باشد. تنگی مادرزادی کانال نخاعی معمولاً در سن قبل از 50 سالگی علامت می‌دهد . در کسانی‌که دچار تنگی کانال نخاعی هستند اعصاب و عروق داخل کانال نخاعی با ایجاد استئوفیت و بزرگ شدن مفاصل فاستی ، یا بیرون زدگی دیسک بین مهره ای در مقایسه با افراد طبیعی ، خیلی زودتر تحت فشار قرار می گیرند. در اوایل شروع بیماری اختلالات عصبی و علایم بالینی به صورت متناوب است، یعنی بیمار در اوایل ایستادن یا راه رفتن مشکلی ندارد ولی پس از گذشت چند دقیقه دچار علامت می‌شود ،اما به مرور زمان علائم تنگی کانال نخاعی شکل دائمی به خود می گیرد و ظرفیت کار کردن و فعالیت بیمار به طور پیشرونده ای ماه به ماه کاهش می یابد. پس به طور کلی آسیب شناسی بیماری شامل موارد زیر است :
1ـ پیدایش زوائد استخوانی که در اصطلاح پزشکی استئوفیت نامیده می‌شود در فاست فوقانی و تحتانی به علت دژنراسیون پیشرونده ی دیسک بین مهره ای و شل شدن لیگامانها، ناپایداری یا تحرک بیش از حد مهر ه ها .
2ـ رسوب کلسیم یا هیپروترفی لیگمان فلاوم و هیپرتانسیون وریدی ، و تروماهای خفیف باعث پیدایش یا پیشرفت بیماری می‌شوند.

جراحی

جراحی مختص درصد کمی از افرادی است که به روش های درمان غیر جراحی جواب نمی دهند. همچنین جراحی برای آن دسته از افرادی که دچار ضعف پیشروی کننده در پا ، یا مشکلات روده ای و مثانه دارند توصیه خواهد شد. درمان های غیر جراحی سبب باز شدن کانال نخاعی نمی شوند ، ولی به طرق دیگری تاثیر گذار هستند. درمان های جراحی به منظور باز کردن طناب نخاعی و کاهش دائمی فشردگی طناب نخاعی انجام می شوند. از آنجایی که تنگی کانال نخاعی ، سبب تنگ شدگی و باریک شدگی مجرا و کانال استخوانی می شود ، هدف ، باز نمودن مجرای استخوانی جهت بهبود و افزایش فضای موجود برای اعصاب بوده ، که موسوم به جراحی دکمپرسیون یا فشار زدایی یا لامینکتومی(laminectomy) است. در این روش متداول جراحی ، جراح فشارحاصل از قطعات استخوان ها و رباط ها را حذف می کند.

هدف از جراحی کاستن فشار بر روی طناب نخاعی یا ریشه های عصبی است. عمل جراحی لامینکتومی قسمت لامینا(lamina) پشتی مهره های آسیب دیده را برای ایجاد فضای بیشتر درون مجرای نخاعی بر می دارد.

در اکثر موارد ، جراحی در کاهش دادن علایم تنگی کانال نخاعی کمک می کند. اما برخی علایم به همان صورت باقی مانده یا بعد از جراحی بدتر می شوند. از جمله خطرات جراحی می توان به موارد عفونت ، پاره شدگی در غشایی که طناب نخاعی را می پوشاند ، لخته خونی در رگ پا و تحلیل رفتگی عصبی اشاره نمود.

جراحی سبب کاهش درد پا و تخفیف درد کمر خواهد شد. بیماران در عرض چند هفته به اکثر فعالیت های خود بر می گردند. توانبخشی بعد از عمل در کمک به بازگشت اکثر فعالیت های بیماران ممکن است توصیه شود.

گاهی مواقع ، در تنگی کانال نخاعی ، جابجایی(شیفت) یا لغزش مهره ها نسبت به یکدیگر بروز می کند(اسپوندیلولیستزیس) (spondylolisthesis) . در این صورت حرکت غیر طبیعی مابین مهره ها ممکن است به وجود آید. در صورتی که جراح متوجه جابجائی و لغزش مهره ها شده باشد ، می تواند دکمپرسیون یا لامینکتومی را همراه با جراحی همجوشی یا فیوژن(fusion) نخاعی جهت تثبیت نمودن مهره های درگیر انجام دهد. جراحی همجوشی یا فیوژن در کسانی انجام می شود که در آنها سائیدگی مفاصل بین مهره ای موجب ناپایداری مهره ها شده است. در این روش جراحی بعد از دکمپرسیون و برداشتن فشار از روی اعصاب ، مهره های مجاور به هم جوش داده می شوند. در این روش از پیوند استخوان و از وسایل فلزی مانند پیچ و میله ممکن است استفاده شود تا مهره ها زودتر و بهتر جوش بخورند.

همجوشی یا فیوژن با قرار دادن گرافت یا پیوند استخوان ، جایگزینی استخوان ، و یا قرار دادن وسایل مابین مهره هایی که قرار است به هم جوش بخورند انجام می گیرد. فیوژن از طریق روش قدامی (جلویی) یا خلفی(پشتی) یا هر دو روش باهم انجام می شود. انتخاب روش متاثر از فاکتورهای بسیاری از جمله نیاز برای برداشتن اسپور(spur removal) ، تغییر آناتومیک بین بیماران ، و درجه ی ناپایداری می باشد. میزان موفقیت جراحی فیوژن بالای 65 درصد است. 

بعد از عمل ، بیمار چند روزی را در بیمارستان سپری خواهد کرد و بیشتر بیماران قادرند در عرض 6 الی 9 ماه به عملکردها و فعالیت های خود برگردند. برنامه توانبخشی بعد از عمل معمولا جهت بازگشت به فعالیت های نرمال توصیه می شوند.

دکتر ریحانی یساولی، جراح و متخصص ارتوپدی
متخصص ستون فقرات در تهران