عمل جراحی تعویض مفصل ران یکی از موفقیت آمیزترین اعمال جراحی با کمترین میزان عوارض احتمالی است.

در این مقاله و مقالات بعدی در مورد یکی  از عوارض نادر جراحی تعویض مفصل ران اطلاعاتی ارائه میشود. هدف از ارائه  این اطلاعات اینست که

  • فرد نیازمند به جراحی تعویض مفصل ران بداند که چه اقداماتی را باید انجام دهد تا از بروز این عارضه، حتی اگر کم باشد پیشگیری کند
  • اگر این عارضه ایجاد شد باید چه اقدامی را انجام دهد

اینکه احتمال این عارضه بعد از جراحی تعویض مفصل ران وجود دارد به هیچ وجه دلیل  بر عدم انجام جراحی و یا ترس از انجام آن نیست. احتمال بروز این عارضه  بسیار اندک است و اقداماتی که پزشک انجام میدهد و نکاتی که بیمار بعد از  جراحی رعایت میکند میتواند تا حدود بسیار زیادی، احتمال بروز این عارضه  نادر را کم کند.

 post_image

            

 

تورم ساق بعد از انجام عمل جراحی تعویض مفصل ران میتواند یک علامت بالقوه خطرناک باشد.

یکی از عوارض احتمالی تعویض مفصل ران لخته شدن خود در وریدهای عمقی ساق است. خطر این لخته ها وقتی جدی است که از محل تشکیل شدن خود کنده شده و با استفاده از جریان خون خود را به قلب و سپس به شریان های ریوی میرسانند. رسیدن این لخته ها به ریه را آمبولی ریوی میگویند. این لخته ها میتوانند موجب مسدود شدن مویرگ های ریوی شوند که نتیجه آن اختلال شدید در همودینامیک قلبی ریوی است و در موارد شدید میتواند منجر به مرگ بیمار هم بشود.

گرچه بروز عارضه خطرناک آمبولی ریوی میتواند بدون ایجاد لخته در ورید های ساق ( و به علت ایجاد لخته در ران یا لگن ) باشد با این حال وقتی علائمی از ایجاد شدن لخته در وریدهای ساق دیده میشود زنگ خطر به صدا درمیاید چون در این وضعیت احتمال بروز آمبولی ریوی به شدت بالا است. اهمیت تورم یا ورم ساق وقتی مشخص میشود که بدانیم یکی از علائم لخته شدن خون در وریدهای ساق همین تورم یا ورم ساق است.

پیشگیری از لخته شدن خون بعد از جراحی تعویض مفصل ران چگونه است

احتمال لخته شدن خون در وریدهای عمقی ساق بعد از عمل جراحی تعویض مفصل ران تا چند ماه بعد از عمل وجود دارد ولی این خطر بخصوص در ماه اول بعد از جراحی بالا است. برای پیشگیری از این عارضه از چند روش استفاده میشود

  • از چند ساعت بعد از جراحی تا یک ماه پس از آن از داروهای رقیق کننده خون به بیمار تزریق میشود تا احتمال لخته کم شود
  • در مدتی که بیمار در بیمارستان بستری است از دستگاه هایی استفاده میشود که در اطراف ساق های بیمار بسته شده و با استفاده از فشار هوا، ساق را از بیرون تحت فشار متناوبی قرار میدهند. این فشار مرتب کم و زیاد شده و موجب میشود تا خون در درون سیاهرگ های ساق به جریان بیفتد. حرکت خون در این سیاهرگ ها احتمال لخته شدن خون در آنها را کم میکند
  • وقتی شرایط بیمار اجازه دهد پزشک، بیمار را هرچه زودتر پس از جراحی راه اندازی میکند یعنی وی را تشویق میکند تا با گذاشتن هر دو پا بر روی زمین راه برود. این کار موجب انقباض متناوب عضلات ساق میشود که آن هم به نوبه خود موجب شدت یافتن جریان خون در سیاهرگ های ساق میگردد و بدین طریق احتمال لخته شدن خون کاهش میابد
  • به بیمار توصیه میشود بلافاصله بعد از جراحی تا چند ماه پس از آن بطور مداوم و تا هر وقت بیدار است مچ پاهای خود را بالا و پایین ببرد. این کار موجب انقباض متناوب عضلات ساق شده و احتمال لخته شدن خون در وریدهای آن را کم میکند

با وجود تمام اقدامات فوق باز هم احتمال لخته شدن خود در وریدهای ساق وجود دارد. مهمترین علامت این عارضه تورم ناگهانی ساق است که میتواند همراه با درد و گرمی ساق باشد.

 

 بیمار و اطرافیان وی باید به چه نکاتی توجه کنند

بیمار و اطرافیان وی باید ساق های وی را مرتبا بازدید کنند تا در صورت تورم آن را زودتر تشخیص دهند. در صورتیکه این تورم دیده شد باید بیمار را بصورت اورژانس به پزشک رساند. پزشک متخصص قلب و عروق با معاینه بیمار و انجام سونوگرافی داپلر میتواند وجود این عارضه را تشخیص داده و در صورت وجود آن را درمان کند. تاخیر در تشخیص یا درمان میتواند عواقب خطرناکی برای بیمار داشته باشد.

البته تنها علت ورم ساق بعد از جراحی تعویض مفصل ران لخته شدن خون در وریدهای ساق نیست. این تورم میتواند به علت کندی جریان خون وریدی ساق به علت زیاد آویزان بودن آن هم ایجاد شود. وقتی بیمار مدت زیادی در حالت نشسته یا ایستاده قرار میگیرد و پاهای خود را به پایین آویزان میکند ممکن است ساق ها به علت ذکر شده ورم کنند. البته این ورم کم است، همراه با درد نیست و با چند دقیقه دراز کشیدن و بالا نگه داشتن پای بیمار مرتفع میگردد. پس در صورتیکه شکی در علت تورم ساق وجود داشت میتوان آن را چند دقیقه بالا نگه داشت. در صورتیکه ورم کم نشد ممکن است علت آن لخته شدن خون باشد و در این صورت باید بیمار را هرچه زودتر به پزشک رساند.
دکتر ریحانی یساولی، جراح و متخصص ارتوپدی
متخصص ستون فقرات در تهران