دست یک از مهمترین و حساسترین اعضای بدن است و نقش مهمی در زندگی بشر به عهده دارد، به همین جهت تشخیص و درمان بیماری های دست ناشی از عفونت ها، ضربه ها، و بیماری های گوناگون و نیز درمان درد مچ دست حایز اهمیت فراوان است. دست از به هم پیوستن استخوانها، مفصل ها، رباطها، رگها و اعصاب، نیامها و پوست به وجود آمده است که هر کدام در کار قسمتی از دست مؤثرند. دانستن کالبدشناسی و فیزیولوژی دست برای پزشکی که به معالجه آسیب ها و بیماری های دست می پردازد حایز اهمیت فراوان است.

در گذشته علیرغم اهمیت دست، آن طور که باید توجهی به بیماری های دست و آسیب های آن نمی شد ولی در سال های اخیر یک رشته از جراحی (جراحی دست) به این کار اختصاص یافته است

آناتومی دست

در زیر به چند نکته مهم در آناتومی دست و معاینه های مربوط به آن یادآوری می گردد.

مفصل کارپومتاکارپال دست 

مفصل کارپومتاکارپال به طور خلاصه CMC نامیده می شود. مفصل کارپومتاکارپال اول مربوط به شست می باشد، از نوع مفاصل زینی شکل بوده و بیشترین حرکت در مفاصل دست را دارد و مهمترین مفصل در حرکات شست دست می باشد. شایعترین مفصل دست است که دچار استئوآرتریت می شود که یکی از علل درد مچ دست می باشد. حرکات مفصل کارپومتاکارپال دوم و سوم بسیار کم است، ولی مفاصل مفصل کارپومتاکارپال چهارم و به خصوص پنجم نیز تا حدی حرکت دارد که باعث افزایش قدرت دست در گرفتن اشیا در کف دست می شود (مثل گرفتن بیل و کلنگ).

مفاصل متاکراپوفانژیال (MP) و مفاصل بین انگشتی (IP) در شست و مفاصل بین انگشتی بالایی PIP و پایینی (DIP) در سایر انگشتان

رباطهای طرفی (Collateral Ligaments) مفاصل متاکارپوفالانژیال (MP) در فلکسیون حداکثر طول خود را داشته در حالیکه در مفاصل PIP و DIP در اکستانسیون حداکثر طول خود را دارند. به همین جهت در بی حرکت کردن دست باید مفاصل MP را در فلکسیون و PIP و DIP را در اکستانسیون قرار دهیم تا پس از خاتمه بی حرکتی، کوتاهی در رباطهای طرفی (Collateral Ligaments) نداشته باشیم و حرکات به خوبی انجام شود.

در میان رباطهای فوق آسیب رباط اولنار مفصل MP شست و رباطهای طرفی PIPبیشترین مشکل بالینی را ایجاد می کنند که در بخش شکستگی دررفتگی های دست ملاحظه می کنید.

عضلات داخلی دست(Intrinsic Muscles)

شامل عضلات ناحیه تنار مسئول حرکات اختصاصی شست است عضلات هیپوتنار مسئول حرکات اختصاصی انگشت کوچک عضلات بین استخوانی مسئول دور و نزدیک کردن انگشتان از هم دیگر و عضلات کرمی (Lumbrical) مسئول تنظیم مناسب حرکات انگشتان هنگام خم کردن انگشتان می باشند.

فلج عضلات کوچک دست (Interinsic)مثلاً در قطع عصب مدیان و اولنا باعث قرار گرفتن دست در حالت هیپراکستانسیون مفاصل MP و فلکسیون مفاصل PIP و DIP می شود که بنام Claw Hand Deformity یا دست چنگالی گفته می شود.

بیماری های دست که به صورت دست درد تظاهر می کنند:

گاه منشأ دردهای دست و مچ دست بیماریهای خارج از این منطقه بوده و به صورت دست درد تظاهر می کنند عبارتند از:

بیماری های گردن مثل استئوآرتریت مهره های گردن، دژنرسانس دیسک بین مهره ای، تومورهای گردن، تومورهای نخاعی و غیره.

ضایعات عروقی مثل آنوریسم و انسداد شریان زیر ترقوه ای.

تومورهای قله ریه (Pancost Tumor) که روی ریشه های شبکه بازویی فشار می آورد.

فضار روی اعصاب زیر بغل مثل فشار ناشی از استفاده نادرست از چوب زیربغل.

تحریک عصب اولنار (کوبیتال) در آرنج.

آرنج تنیس بازان گاه به صورت دست درد تظاهر می کند.

دردهای احشایی مثل دردهای ناشی از بیماری های قلب ممکن است به دست چپ انتشار یابد.

در تمام این موارد گرفتن شرح حال و معاینه دقیق بیمار به تشخیص بیماری کمک می کند.

دکتر ریحانی یساولی، جراح و متخصص ارتوپدی
متخصص ستون فقرات در تهران

Tagged with:  
Share →