بیماری سل یا توبرکولوز Tuberculosis از جمله قدیمی ترین بیماری های شناخته شده انسان است. در مومیایی های مصری شواهدی از این بیماری بدست آمده است.

بیماری سل در افرادی که سطح رفاه اقتصادی و اجتماعی پایینتری دارند بیشتر دیده میشود. بیماری سل در مراکز پر جمعیت، افراد مبتلا به سوء تغذیه بیشتر دیده میشود. زایمان های مکرر در زنان، ابتلا به دیایت و ضعف سیستم ایمنی در اثر بیماری هایی مانند دیابت میتواند زمینه ابتلا به بیماری سل را مساعد کند.

درگیری استخوان ها و مفاصل در بیماری سل همیشه ثانویه به ابتلا ریوی، ابتلاء غدد لنفاوی و یا بدنبال بیماری سل کبد یا کلیه است. به زبان دیگر در بیماری که سل دستگاه حرکتی دارد اول جای دیگری از بدن گرفتار شده و سپس بیماری سل به سیستم اسکلتی سرایت کرده است.

عامل بیماری سل

عامل بیماری سل باکتری خاصی است که به آن باسیل کخ (کخ نام دانشمندی است که اولیت بار این میکروب را کشف کرد) یا مایکوباکتریوم توبرکولوزیس Mycobacterium tuberculosis میگویند.

دو نوع بیماری سل وجود دارد نوع انسانی و نوع گاوی. مبتلا شدن به نوع گاوی بیماری سل از راه گوارشی (خوردن مواد غذایی آلوده به میکروب) و ابتلا به نوع انسانی بیماری سل از راه تنفسی است. تشخیص قطعی عفونت سلی وقتی داده میشود که پزشک بتواند بیماری سل را در بافت بیمار کشف کند ولی این همیشه امکانپذیر نیست.

علت سل استخوان و مفصل

بعد از اینکه بیماری سل به دستگاه تنفس یا گوارش وارد شد به غدد لنفاوی اطراف آنها میرود. میکروب ممکن است از این غدد لنفاوی از راه جریان خون به استخوان ها و مفاصل برسد و یا ممکن است سالها در غدد لنفاوی بصورت خاموش باقی بماند و با کم شدن سیتم دفاع ایمنی بدن دوباره قدرت گرفته و از غدد لنفاوی به استخوانها سرایت کند.

در سیستم اسکلتی، بیماری سل میتواند بافت پرده سینوویال مفصل را گرفتار کند که در نتیجه آن مایع مفصلی افزایش پیدا کرده و مفصل متورم میشود. سپس بافت سینوویال عفونی شده رشد کرده و روی غضروف را گرفته و آن را بتدریج از بین میبرد.

شروع بیماری سل دستگاه اسکلتی ممکن است از استخوان یا از مفصل و یا از بافت سینوویال بورس ها یا بافت سینوویال تاندون ها باشد ولی شروع از هر بافتی باشد بافت های دیگر هم گرفتار میشوند و بعد از مدتی مشخص نمیشود شروع عفونت از کدام بافت بوده است.

سل مفصل آرنج (Tuberculosis of the Elbow Joint)

سل مفصل آرنج کمتر از سل ستون مهره ای زانو و ران دیده می شود و غالباً از فضای سینویال شروع می شود که دیر یا زود غضروف و استخوان را نیز مبتلا می سازد.

نشانه های سل مفصل آرنج

نشانه های سل مفصل آرنج، درد، سفتی و محدودیت حرکات مفصلی، تورم و گرمی مفصل و انقباض عضلات از علایم برجسته بیماری هستند در مراحل پیشرفته، آتروفی عضلانی و فیستول چرکی دیده می شوند. در مواردی که سل مفصل آرنج باشد علایم عمومی معمولاً خفیف است.

نشانه های رادیولوژیک سل مفصل آرنج

سل مفصل آرنج ،استئوپروز و تورم بافت های نرم اطراف مفصل از علایم بیماری سل مفصل آرنج در مراحل اولیه است. در مراحل پیشرفته سل مفصل آرنج ، فاصله مفصلی کم و سطوح آن ناهموار می شوند که بالاخره منجر به از بین رفتن فاصل مفصلی می گردد. آبسه های کوچک داخل استخوان ممکن است از علائم دیگر سل مفصل آرنج باشد.

درمان طبی سل مفصل آرنج

 مانند آنچه در مورد سل دیگر استخوان ها و مفاصل گفته شد می باشد.

درمان جراحی سل مفصل آرنج

سینووکتومی مفصل : در این درمان ،عمل جراحی بافت سینوویال رشد کرده و عفونی شده از داخل مفصل برداشته میشود و مفصل از چرک و بافتهای مرده می باشد تمیز می شود.

سینووکتومی غلاف تاندون : درمان سینووکتومی غلاف تاندون در مواردی که بافت سینوویال اطراف تاندون ها متورم و کلفت شده باشد ممکن است نیاز به برداشتن آن با عمل جراحی باشد

جوش دادن مفصل : به این نوع جراحی خشک کردن مفصل یا آرترودز Arthrodesis هم میگویند. درمان جراحی آرترودز در مورد مفاصلی بکار برده میشود که در آنها غضروف مفصلی بکلی از بین رفته و مفصل درد شدیدی داشته باشد. در این عمل جراحی غضروف باقیمانده مفصل خارج شده و استخوان های دو سر مفصل در کنار یکدیگر با پیچ و پلاک به هم فیکس میشوند تا جوش بخورند

آرتروپلاستی : درمان آرتروپلاستی در موارد تخریب شدید مفصلی ممکن است عمل جراحی تعویض مفصل برای بیمار مبتلا به سل مفصل و استخوان انجام شود

قطع اندام :این درمان در موارد بسیار شدید سل مفصل و استخوان انجام میشود

خارج کردن استخوان مرده : در صورت محدود شدن بیماری سل به استخوان وجود بافت و استخوان مرده در درون استخوان ممکن است نیاز به خارج کردن آنها به توسط عمل جراحی وجود داشته باشد.

برای آشنایی بیشتر با بیماری های ناحیه آرنج روی لینک مربوطه کلیک کنید.

آرتروز یا استئوآرتریت آرنج

روماتیسم یا آرتریت روماتوئید آرنج  

بیماری های آرنج (آرنج تنیس بازان و گلف بازان)

تغییر شکل مفصل آرنج

محدودیت حرکتی آرنج (Elbow Stiffness)

بورسیت آرنج (Olecranon Bursitis)

سندرم تونل کوبیتال (Tardy Ulnar Nearve Palsy)

منبع: کتاب درسنامه ارتوپدی و شکستگی ها

دکتر ریحانی یساولی، جراح و متخصص ارتوپدی
متخصص ستون فقرات در تهران

Tagged with:  
Share →